Governu Nova  Zelandia Oferese Kareta Haat Ba PNTL

2F5A7946

Dili- Governu Nova Zelandia liu husi nia Embaxador iha Timor-Leste Oferese kareta haat (4), no edifisiu ida ba Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) atu apoia servisu Polisiamentu Komunitaria (POLKOM) hodi hakbesik aan ba povu.

Embaxador Philip Hewitt hateten loron ida ohin hanesan loron inportante ba PNTL ho Nova Zelandia tanba ita bele entrega kareta haat(4), ekipamentu servisu no uma edifisiu ida ba PNTL. Hau hein katak apoiu ida ne’e bele ajuda PNTL hodi kontinua nafatin servisu POLKOM hodi kontinua hakbesik aan ba komunidade, Nia hato’o asuntu ne’e iha serimonia asinatura guia entrega iha Kuartel Jeral PNTL Kaikoli Dili, Kinta (01/10).

Nia haktuirtan Komisariu Polisia Nova Zelandia iha nia karta haktuir maske programa PAPK ne’ebe atu remata, hau hakarak fo hanoin hikas katak programa ne’ebe sei remata no prezensa Polisia Nova Zelandia iha rai laran sei laiha maibe ita nia relasaun metin ida ne’e sei kontinua liu husi adidu Polisia Nova Zelandia iha Jakarta.

“Governu Nova Zelandia sei mantein apoiu ba setor seguransa liu husi Fundasaun Asia atu nafatin servisu ho PNTL ho komunidade hodi asegura hakmatek no estabilidade ba Timor-Leste,”  dehan Embaxador.

2F5A8031

Hau sente triste uituan tanba iha fulan hirak liuba ami tenke foti desijaun ida difisil hodi haruka fila Asesor Polisia nain tolu(3) ho sira nia familia hodi fila ba Nova Zelandia lais liu husi programa PAPK ne’ebe sei remata iha fulan oin tanba pandemia COVID-19, maske nune’e Xefe ekipa Polisia Nova Zelandia kontinua nafatin servisu liu husi distansia ho funsionariu iha Embaixada no funsionariu lokal sira iha Dili hodi dezenvolve planu tranzisaun atu asegura katak atividade balu bele kontinua iha jestaun Fundasaun Asia (TAF).

Iha okajiaun ne’e Komandante Jeral PNTL Komisariu Faustino da Costa hateten serimonia ida ohin nudar kontinuasaun ne’ebe laos ninin no rohan ba apoiu governu Nova Zelandia nian liu-liu Polisia Nova Zelandia ba iha prosesu dezenvolvimentu PNTL iha area Polisiamentu Komunitatria.

Komisariu ne’e haktuir programa ne’ebe Polisia Nova Zelandia sempre apoiu hahu kedas husi Sentru Formasaun Polisia to’o ikus mai hari programa ne’ebe ohin loron ejisti no inplementa to’o iha nivel suku no munisipiu hotu., programa hirak ne’e reforsa liutan iha tinan 2012 bainhira Timor-Leste hetan fiar no governu hato’o ba PNTL katak kooperasaun PNTL ne’ebe govenu Timor-Leste halo ho governu Nova Zelandia maka instala programa TLCPP iha Komandu Jeral.

2F5A8009

Timor-Leste Community Policing Program (TLCPP) halao iha tempu barak nia laran no konsege instala Polisiamentu Komunitaria ba suku 294, no iha munisipiu 12 no RAEOA hari Konselu Seguransa Munisipal (KSM) nune’e mos husi konselu hirak ne’e iha parte governasaun nian maka ho apoiu Polisia Nova Zelandia no nia Embaixada iha Dili alende ita halo formasaun no kapasitasaun ba membru PNTL kontinua kedas ho apoiu seluk hanesan iha suku sira hahu hari konstrusaun Uma ba Ofisial Polisia Suku no seluktan. PNTL iha nafatin esperansa katak konfiansa ne’ebe fo no atribui ba Fundasaun Asia nafatin apoia no fasilita PNTL iha area POLKOM to’o oras ne’e prosesu treinamentu formasaun no estabilesementu Polisiamentu Komunitaria nafatin lao hela iha munisipiu.

Hodi Komandu nia naran agradese ba Embaxador Nova Zelandia iha Timor-Leste no ekipa tomak ne’ebe servisu hodi programa hirak ne’e no ikus mai programa hirak ne’e sai hanesan nain ba instituisaun  PNTL hodi servi ita nia komunidade.

2F5A8088

Aproveta oportunidade ne’e hato’o ba Komandu Operasaun liu-liu ba departamentu Polisiamentu Komunitaria apoiu transporte, edifisiuno ekipamentu ne’ebe oferese ba ita husu atu uza ho responsabilidade ho kuidadu nune’e sasan hirak ne’e it abele uza iha tempu naruk nia laran ba interese servisu nian.

Kareta ne’ebe maka Governu Nova Zelandia entrega ho marka Hi-lux 3 no Fortuner ida no uma edifisiu kompleta ho fasilidade hanesan Komputador, Makina Fotokopia no moviliaria seluktan

Serimonia ne’e partisipa husi Inspetor Jeral, Komandante Administrasaun, Komandante Operasaun, Komandante Profost, Xefe Relasaun Publika, Xefe Relasaun Internasional, Komandante Departamentu polisiamentu Komunitaria ho nia membru tomak. Media PNTL

2F5A8048

UPF Komemora Aniversáriu Ba Dala XVII

IMG_0095

Dili, Unidade Patrullamentu Fronteira (UPF) Polísia Nasional Timor-Leste (PNTL) iha loron 30 fulan Setembru tinan 2020 selebra ninia aniversariu ba dala XVII iha Kuartél UPF Nu’u Badak-Batugade.

Segundu Komandante Jerál PNTL Komisariu Polísia Mateus Fernandes iha ninai intervesaun ba serimonia ne’e hateten PNTL hanesan instituisaun Estadu nian hodi defende Legalidade Demokrátiku no hametin seguransa ba ema hotu no sira nia riku-soin, defende Direitus Umanus sidadaun sira nian tuir Lei ne’ebe vigor.

“UPF nu’udar Unidade espesial Polísia nian ne’ebe hare’e servisu iha area fronteira no kontrola ema tama sai iha frontreira, hanesan misaun espesial ba Patrullamentu fronteira terestre tomak no koordenasaun ho forsa servisu sira seluk tan”, tenik Segundu Komandante Jerál PNTL ne’e.

Komisariu Polísia akresenta tan katak iha aniversariu UPF ba dala XVII hanesan momentu reflesaun ida ba estrutura UPF no membru sira hotu katak esperiensia pasadu sai hanesan preukupasaun públiku no Estadu hanesan inspirador ba membru UPF sira hotu atu hametin liu tan Espéritu Patriotizmu, Nasionalizmu no Disiplina Onra hodi hasoru dezafiu nasional mak dinamika sosial no global.

IMG_0105

“Durante hala’o misaun seguransa interna, iha mós dezafiu internal ne’ebe maka dala-ruma fó impaktu ba atendimentu seguransa no Ordem Públika iha Estadu no komunidade Timor-Leste; maske PNTL infrenta dezafiu oin-oin hanesan mensiona maibé servisu operasional UPF ninian kontinua hatudu durante períodu Estadu Emergensia (EE) iha detensaun barak ne’ebe halo husi pasagem ne’ebe bandu ka husi liur iha fronteira terestre”, afirma Komisariu Polísia ne’e.

Eis Komandante Administrasaun PNTL ne’e haktuir tan ho realidade sira ne’e UPF presiza mantein disiplina ne’ebe rigoruzu, vontade sente bolu ho firme hodi assume responsabilidade ida ne’e no hametin liu tan relasaun amizade ho instituisaun interligadu iha fronteira tantu internal no external hodi asegura seguransa iha fronteira.

Entretantu Komandante UPF Superintendente Joåo Sancho Pires iha entrevista ho media hateten tema ba tinan ida ne’e maka ‘Aniversariu Ba Dala XVII Inspira membru UPF-PNTL Atu Hasa’e Esperitu Patrotizmu no Nasionalizmu Servisu Hodi Hametin Relasaun Entre Komunidade Ho Autoridade Civil No Militares Hodi Asegura Paz No Estabilidade Iha Fronteira Terestre’ uza liafuan Patriotizmu tanba membru sira hamutuk ho autoridade iha liña fronteira tolu hanesan Maliana, Suai no Oecusse oinsa maka ita bele haforsa diak liu tan ita nia servisu iha terenu.

“Tanba ne’e, laos sira deit maibé ligadu inter-ministerial ne’ebe maka iha postu intergradu ita bele servisu hamutuk atu bele minimiza servisu ne’ebe maka iha liña fronteira”, tenik Komandante UPF ne’e.

Hola parte iha serimonia aniversariu ne’e Segundu Komandante Jerál PNTL, Segundu Komandante UEP, Komandante PNTL Munisipiu Manufahi, Suai no Liquiça, Xefe Gabinete Relasaun Públika, Diretur Planeamentu, Xefe DPCN, Tránzitu Nasional, Presidente Autoridade Munisipiu Bobonaro, Administrador Postu Atabae inklui kovidadu sira seluk.

Media PNTL.      

IMG_0127   

Demisaun Ba Membru PNTL Hein Nia Prosesu Legal

Dili, Komandu Polísia Nasional Timor-Leste (PNTL) seidauk haruka karta ofisial ida ba gabinete Vise Ministru Interior (VMI) relasiona ho proposta Demisaun ba membru PNTL nain lima (5) ne’ebe komete iregularidade iha nia kna’ar loro-loron. Proposta refere hato’o liu husi enkontru Konsellu Superior PNTL ba datoluk foin lalais ne’e.

Vise Ministru Interior António Armindo hateten husi nia parte seidauk simu karta ofisial ida husi Komandu PNTL relasiona ho Demisaun membru PNTL na’in lima, maibé informasaun ne’e nia parte rona no hatene ona.

“Informalmente asuntu ne’e ita rona no hatene ona membru PNTL na’in hira maka atu hetan demisaun ne’e maibé infelizmente ita tenke hein lista karta ofisial mai lai, hanesan ita hotu hatene membru ne’ebe atu hetan demisaun ne’e hamutuk na’in lima, husi númeru ne’e na’in ida sei iha prosesu investigasaun no na’in haat seluk maka sei hetan demisaun”, tenik Vise Ministru Interior ne’e.

Governante ne’e akresenta tan membru hirak ne’e komete kazu barak hanesan kazu disiplinar, kazu fasilita ema tama sai illegal iha fronteira no kazu barak maka ita sei kontinua halo investigasaun, hirak ne’ebe iha evidensia maka oras ne’e dadaun Komandu hasai ona desizaun.

“Kompetensia atu demite ka lae, ita sei hare’e husi relatoriu investigasaun hafoin analiza maka Komandu entrega ba Ministeriu, maka Ministeriu uza nia kompetensia oinsa atu halo demisaun ba membru hirak ne’e”, afirma membru Governu ne’e.

Media PNTL.

Inagurasaun Casa de Guarda Quartel Geral PNTL

2F5A7640

Dili, Komandu Polísia Nasional Timor-Leste (PNTL) hamutuk ho Ministeriu Interior, Sekretariu Estadu Formasaun Profesional Empregu (SEFOPE) no Ministeriu Obras Públikas (MOP) iha loron tersa-feira (29/09) ne’e hala’o serimonia Inagurasaun Casa de Guarda Quartel Geral PNTL ne’ebe maka konstrui ona durante fulan neen nia laran. Projetu refere finansia husi SEFOPE no hala’o husi Formandu na’in 16 Centro Profesional Empregu (CFP) Don Bosco.

Komandante Jerál PNTL Komisariu Polísia Faustino da Costa iha ninia intervensaun ba serimonia ne’e hateten projetu ne’e hala’o laos SEFOPE maka obriga CFP atu halo maibé PNTL maka obriga SEFOPE tanba osan laiha no SEFOPE mós husu ba CFP atu bele halo fatin ida ne’e.

“Aproveita iha oportunidade ida ne’e ohin ita hamutuk iha fatin ida ne’e atu halo serimonia ida ne’ebe signifikante tebes, primeiru maka fatin ida ne’ebe preparadu atu entrega ba PNTL ne’ebe ninia obra mai husi CFP ho koordenasaun mai husi SEFOPE, atu dehan deit katak prosesu ba konstrusaun ida ne’e hanesan ohin hato’o katak PNTL laiha orsamentu propriu maibé hare’e ba kondisaun iha momentu ne’eba liga ba dignidade instituisaun hanesan Komandu PNTL fatin ne’ebe ema hotu bainhira sente katak iha preukupasaun, lamentasaun bele mai iha Komandu ida ne’e hodi hato’o, maka presija iha dignnidade”, hato’o Komandante Jerál PNTL ne’e.

Komisariu Polísia ne’e afirma tan katak ho nune’e maka iha momentu ida ne’eba (tinan kotuk-red) Segundu Komadante Jerál PNTL halo koordenasaun ida ho eis Sekretariu Estadu SEFOPE maka ikus mai konsege hetan aseitasaun no aprovasaun hodi ohin ita bele realiza serimonia simples ida ne’e.

“Nune’e lori Komandu nia naran agradese wain ba SEFOPE no mós ba iha ekipa tékniku engeñaria no alin sira husi Programa On The Job Training (OJT) CFP nian ne’ebe bele konstrui uma ida ne’ebe ho nia kondisaun no kualidade ne’ebe diak tebes”, tenik autoridade másimu seguransa ne’e.

2F5A7649

Iha fatin hanesan SEFOPE Alarico do Rosário hateten parte SEFOPE hakarak hatudu ba públiku katak mào-de-obra laos dehan katak ita tenke lori ema husi rai liur atu halo servisu iha ita nia rai maibé bele mós uja ita nia produtu lokal ne’ebe maka SEFOPE produz iha ne’e hanesan joven sira jerasaun foun nian.

“Tanba ne’e husu ba instituisaun hotu-hotu bele banati tuir Komandu PNTL ne’ebe maka ohin loron uza ami nia ema sira atu halo servisu hanesan resultadu ohin ita hotu hare’e, obrigadu ba instituisaun PNTL ne’ebe fó fiar ba SEFOPE atu hala’o obra ida ne’e, SEFOPE hare’e ida ne’e kolaborasaun ne’ebe diak no furak tebes ba instituisaun sira seluk, atu kompleta servisu ba ita nia formasaun sira hau hanoin kolaborasaun SEFOPE ho PNTL laos foin maka ida ne’e”, hateten SEFOPE ne’e.

Membru governu ne’e salienta tan katak SEFOPE halo kolaborasaun servisu hamutuk ho PNTL hori uluk kedas to’o ohin loron, kooperasaun servisu laos maka konstrusaun Casa de Guarda ida ne’e deit maibé instalasaun postu tránzitu balun iha kapital Dili ne’ebe maka finansia husi SEFOPE no konstrui husi Centro Formasaun sira.

Casa de Guarda refere kompostu husi kuartu tolu no haris fatin ida. Hola parte iha serimonia ne’e Vise Ministru Interior António Armindo, Vise Ministru MOP Nicolau Lino Freitas Belo, SEFOPE Alarico do Rosário,  Komandante Jerál, Segundu Komandante Jerál, Ofisias Superior PNTL, Centro Profesional Empregu (CFP) Don Bosco ho nia ekipa no konvidadu sira seluk.

Media PNTL.

 

2F5A7682

Komandante Munisipiu Dili Vizita Postu Dom-Aleixo

2F5A7403

Dili- Komandante Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) munisipiu Dili halao vizita servisu ba postu Administrativu Dom-Aleixo munisipiu Dili hodi kolia ho autoridade lokal sira oinsa servisu hamutuk atu hametin seguransa.

Komandante munisipiu Dili Superintendente Xefe Henrique da Costa hateten ohin Hau halo vizita mai postu Administrativu Dom-Aleixo atu hasoru malu ho Administrador Postu ho Xefe Sucu no Ofisial Polisia Suku (OPS) iha postu Dom-Aleixo nian ho objetivu atu introdus hau nia ann hanesan Komandante munisipiu foun no hato’o mos konaba programa no estratejia Komandu nian oinsa bele halao seguransa iha munisipiu Dili, Nia hato’o Asuntu ne’e iha Edifisiu Postu Dom-Aleixo Fatuhada Dili, Segunda (28/09).

2F5A7321

Komandante ne’e hatutan Ita husu atu nune’e bele hetan apoiu maximu husi autoridade lokal sira tanba sira maka servisu besik liu ho komunidade no ukun reinu entaun servisu hamutuk ho sira atu nune’e sira apoiu PNTL bele susesu asegura seguransa.

“Autoridade lokal sira nia prekupasaun maka atu reativa fali Konsellu Polisiamentu Komunitaria (KPK) nomos bele halo treinamentu ba KPK sira atu nune’e sira halo servisu apoiu Polisia; sira mos husu atu aumenta Polisia iha suku tanba populasaun barak no  ita koloka OPS ida deit labele atende problema ka situasaun ne’ebe maka akontese,” Nia haktuir.

Sira nia hanoin hirak ne’e ita alista atu nune’e ba futuru ita hare rekursu humanus ita nian kuandu sufsiente ida ne’e ita tau atensaun ida atu nune’e bele aumentatan membru OPS.

Durante ne’e KPK ladun efetivu tanba ne’e ita presija halo retreinamentu tanba membru KPK kada suku barak liu entaun la apar ho NOP ne’ebe maka iha entaun ita fo informasaun ba Xefe Suku sira atu nunue’e bele hatene hodi halo retreinamentu ba sira, tanba iha NOP hateten oinseluk maibe kuandu mai iha suku inplementa oinseluk entaun nia la koresponde ho regras ne’ebe iha.

Iha okajiaun ne’e Adiministrador Postu administrativu Dom-Aleixo Tomas Barros hateten Ami sente orgulu tanba Komandante munisipiu Dili iha inisiativa diak atu mai hodi koalia ho autoridade lokal sira oinsa iha futuru kria kordenasaun no amizade entre Administrador postu ho Xefe suku, Xefe Aldeia no OPS sira atu nune’e bele fahe informasaun hodi kria unidade no halo aprosimasaun diak hodi konsolida komunidade sira liu-liu iha fatin hirak ne’ebe risku konflitu atu nune’e joven sira kria unidade paz no harmonia iha Dili laran hodi redus konflitu entre organizasaun juventude.

2F5A7388

Nia haktuirtan iha Enkontru ne’e Komandante Dili hato’o planu Komandu nian mai Ami maka oinsa besik ba bairu-bairu, Polisia besik ba iha eskola, vizita tama sai uma hodi hakbesik aan ba povu nune’e komunidade sira labele trauma ho Polisia nia prejensa, No Polisia nia prejensa atu fo seguransa, no atende problema ruma ne’ebe maka mosu no kria oinsa joven sira labele moris iha komflitu laran, labele tur iha Estrada ibun, joven sira labele hemu tua lanu iha dalan-dalan no provoka ema no kareta ne’ebe liu iha dalan ida ne’e maka presija halakon iha futuru tanba ita hakarak sidade Dili ne’e iha paz, amizade no fraternidade liu-liu postu administrativu Dom Aleixo tanba postu ne’e fatin risku komflitu.

Alende vizita postu Dom-Aleixo tuir ajenda ne’ebe iha Komandante munisipiu Dili mos sei halo vizita ba postu administrativu Vera-Cruz, postu Nain-Feto, no kontinua ba postu administrativu Cristu-Rei, Metinaru, Dare no Atauro.

Enkontru ho lider komunitaria ne’e partisipa husi  Estrutura Komandu munisipiu Dili, Xefe suku, OPS, no funsionariu postu administrativu Dom-Aleixo. Media PNTL

 2F5A7425

Reuniaun Konselu Superior PNTL Hato’o Proposta Demisaun ba MI

2F5A7212

Dili-Konselu Superior Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) halo reuniaun hodi fo opiniaun konaba proposta demisaun ba membru PNTL nain lima (5) ne’ebe komete iregularidade iha nia knaar loro-loron hanesan Autoridade Seguransa hodi fo ba Ministru Interior atu foti desijaun.

Sekretaria Konsellu Superior Superintendente Xefe Carlos Jeronimo hateten Gabinete Inspesaun Jeral (GIG-sigla portuges) halo enkontru Konselu Superior  datoluk iha tinan 2020 hodi hare konaba kazu prosesu dixiplinar liu-liu ba kazu lima (5), entre kazu lima ne’e iha kazu tolu(3) maka Komandante sira fo opiniaun atu halo demisaun enkuantu kazu rua seluk sei hare fila-fali.

Inspetur Jeral haktuirtan proposta demisaun tolu (3) sei hato’o ba Ministru Interior hodi desidi, tamba Konselu Superior bele fo opiniaun deit maibe desijaun tomak konaba demisaun Ministru mak sei hasai. kazu haat ne’e maka falta servisu (dever e seriedade), kazu ro’o iha Atabae sei hare fila-fali nia prosesu no kazu ida seluk konaba membru UPF fo apoiu fali ba ema balu halo tranzasaun illegal sei hare no sei estuda no hare fila-fali didiak hanesan Konselu nian hodi prepara fali depois hasae proposta ba Komandante Jeral.

Prezidente Konselu Superior hato’o katak durante ne’e iha kazu barak maka desidi tia ona kuaze kazu 80, enkuantu kazu lima(5) ne’e hato’o mai prosesu Dixiplinar ba Demisaun nian maibe hafoin liu husi reuniaun desidi katak kazu ida (1) sei estuda, ida seluk lae (livre) no kazu tolu(3) maka prosesu ba demisaun; Membru ne’ebe maka sei hetan demisaun ho nivel postu Sarjentu no Ajente.

“Prosesu kazu hirak ne’e balu liu husi Komandante Unidade halo prosesu disiplinar hanesan bai-bain e depois sira nia kompetensia tuir lei haktuir to’o deit parte balu no parte balu tenke hato’o mai Komandu Jeral liu husi  Departamentu Justisa Nasional analija fali prosesu ne’e tomak e depois prepara hato’o ba Komandante Jeral  hodi husu Komandante Jeral hato’o mai Inspesaun Jeral hodi prepara reuniaun Konselu Superior, “Inspetur Jeral esplika.

Kuandu iha ona prosesu demisaun ita bele hasai membru ne’e para servisu hanesan membru PNTL tuir lei maibe lei fo dalan kuandu sai tia maka hato’o rekursu ba Tribunal hodi prosesu hanesan sidadaun no wainhira manan iha prosesu ne’e maka membru ne’ebe maka hetan ona demisaun fila-fali halao nia knaar tuir lei haktuir.

Reuniaun Konselu Superior ne’e prezidi husi Komandante Jeral akompana husi Segundu Komandante Jeral no Partisipa husi Komkandante munisipiu 12 no RAEOA, Komandante Unidade no Komandante CFP. Media PNTL

OPS Kontrola Movimentu Transporte Iha Suku

IMG_0285

Dili- Ofisial Polisia Suku (OPS) halo kontrolu movimentu ema no transporte iha estrada publiku iha suku ne’ebe maka sira halao knaar ba hodi reforsa servisu Unidade Tranzitu Seguransa Rodoviariu.

Komandante PNTL munisipiu Dili Superintendente Xefe Henrique da Costa hateten objetivu Komandu munisipiu Dili koloka OPS sira ba halao atividade iha estrada publiku hodi kontrola movimentu transporte no ema lao ain, sira nia prejensa iha neba atu bele ajuda hodi kontrola movimentu tranzitu iha sira nia area, Nia hato’o asuntu ne’e ba media PNTL foin lalais iha Komandu PNTL munisipiu Dili.

Nia haktuirtan OPS la halo passa revista ba transporte maibe kuandu sira identifika ema ruma ne’ebe lao liu husi neba la uza kapasete, laiha xapa matrikula ka kontra regras tranzitu maka sira komunika kedas ba parte tranzitu ne’ebe maka halao hela servisu iha terrenu atu nune’e sira bele foti medida ruma ou karik OPS sira konsege prende maka sira kontaktu kedas mai District Operation Centre (DOC-sigla ingles) ou parte Tranzitu hodi haruka ekipa ECO ba tula no prosesu tuir regras tranzitu.

OPS besik liu ba komunidade tanba ho sira bele halo prevensaun ba komflitu, OPS halao atividade iha terrenu no akompana atividade iha suku laran hanesan enkontru komunitaria, halo patrula ho motor ba iha area ne’ebe maka mosu problema, halo atividade vizivilidade iha sira nia suku no atividade hamutuk ho juventude iha suku. Media PNTL

IMG_0297

Semana ida PNTL Rejista Kazu Krime 41

IMG_0011

Dili- Durante semana ida hahu loron 15-21 Setembru Polisia Nasional Timor-Leste (PNTL) rejista kazu krime (insidente) hamutuk 41 ne’ebe kompostu husi  kazu violensia domestika, ema balu malu, tuda malu, asaltu malu no estraga sasan.

Xefe Seksaun Relasaun Publika no Portavoz PNTL Superintendente Xefe Arnaldo Araujo hateten insidente hirak ne’e Polisia atua hodi prosesa ba Tribunal no ba kazu balu resolve familiar entre parte rua depende gravidade krime, Nia hato’o asuntu ne’e iha komferensia emprensa iha Kuartel jeral PNTL Kaikoli Dili, Kuarta (23/09).

Komandante ne’e haktuirtan iha semana kotuk akontese insidente ida iha munisipiu Lautem traballador nain rua ne’ebe servisu iha kompania Aceil Atroice Fuel sira tun ba hamos tanki mina nian maibe tanba laiha sirkulasaun aár entaun nia maun ne’ebe tun uluk desmaya nune’e  mos nia alin ne’ebe maka tama tuir ikus mai desmaya no mate tanba laiha atensaun ba seguru  da vida (safety).

Alende ne’e PNTL mos rejista kazu Asidente tráfegu hakarak informa mos katak asidente ne’ebe maka mosu iha rai laran hamutuk 41 rezulta ema nain rua (2) mate, kanek todan nain 4 no nain 6 kanek kmaan.Iha fulan janeru to’o Setembru tinan ne’e Asidente Tráfegu  ne’ebe maka mosu iha Janeiru to’o Setembru rejulta ema mate hamutuk 48 barak minoridade ne’ebe uza motor MIO BEAT no hamosu dezastre barak tanba ne’e husu ba inan aman sira atu tau atensaun ba sira nia oan, hare kondisaun motorizada atu nune’e labele mosu asidente hirak hanesan ne’e.

Iha oportunidade ne’e Ex Komandante RAEOA ne’e aviza ba publiku katak Polisia Nasional Timor-Leste Unidade Tranzitu Seguransa Rodoviariu halo passa revista ba motor no kareta privadu, publiku no governu nian ne’e duni husu ba ita hotu atu bele fo atensaun ba dokumentus kareta no motor atu nune’e labele afeta ba motorista no kondutor sira ne’ebe maka lori transporte tanba Polisia agora halo passa revista makaas redus numeru asidente tráfegu.

Iha frontera forsa konjunta ne’ebe kompostu husi PNTL (UPF,Komandu Operasaun Espesial –(COE) no F-FDTL ne’ebe halao seguransa kaptura sidadaun nain 11 ne’ebe halo negosiu illegal iha fronteira, sidadaun hirak ne’e kompostu husi timor oan nain 8 no sidadaun  Indonezia nain 3 ne’ebe tama ilegalmente mai ita nia rain agora dadauk sira iha hela Quarantina Batugade depois Quarantina hotu sei submete ba prosesu investigasaun iha munisipiu Bobonaro. Media PNTL

CFP Halo Formasaun Pedagozia ba Dosente UNPAZ

2F5A6960

Dili- Sentru Formasaun Polisia (CFP-sigla portuges) halo formasaun Pedagozia ba korpu Dosente Universidade da Paz (UNPAZ) hodi kualifika dosente sira nia abilidade atu hanorin.

Komandante CFP Superintendente Xefe Arquimino Ramos hateten formasaun Pedagozia ne’e ita dedika liu ba korpu dosente sira ne’ebe presiza iha skill atu prepara oinsa sira hanorin, prepara manual, planu lisaun, planu sesaun, no power point tanba dosente ida-idak presiza iha Konyesementu, Abilidade no Attitude hodi transfere ba estudante sira, nia hato’o asuntu ne’e iha abertura formasaun iha CFP Comoro Dili, Segunda (21/09).

Komandante ne’e haktuirtan ita hatene ita nia kualidade rekursu humanus iha Timor-Leste presija hadia buat balu tanba korpu dosente barak mai ho background oi-oin balu iha siensia sosiais, ekonomia no enjinaria sira iha matenek konaba ida ne’e maibe atu hanorin presija iha abilidade.

Nia akresenta formasaun iha timor maioria ita fo matenek deit ita la fo formasaun karáter entaun ne’e presija kada kurikulu no lisaun tenke iha objetivu aprendijajen estudante sira tenke iha kunyesementu, abilidade no attitude ne’e maka kompoin iha kurikulu ne’ebe mestre sira tuir lolos tenke hanorin, tanba ne’e maka liu husi formasaun ida ne’e korpu dosente sira bele aprende Pedagozia oinsa maka bele hanorin diak iha aula, komunikasaun, lian oinsa no kontrola klase oinsa para sira iha kunyesmentu diak atu hanorin.

2F5A7012

Iha okajiaun ne’e Reitor UNPAZ Adolmando Amaral hateten antes ne’e UNPAZ iha ona Nota Koperasaun (MOU-sigla ingles) ho CFP iha koperasaun ne’e ami oferese bolsa estudu ba PNTL no ami aproveta saida maka PNTL iha, depois diskusaun naruk CFP bele fo formasaun ba dosente sira entaun ami aproveta ida ne’e; Ami iha dosente nain 111, ba formasaun etapa primeru ami haruka uluk dosente nain 30 hafoin etapa daruak sei mai.

Nia haktuirtan Ami hili CFP atu fo formasaun hodi sertifika ami nia dosente sira tanba uniku instituisaun iha timor agora dadauk ne’e maka CFP ho INDIMO maka bele sertifika formador sira, ami nia dosente sira konsidera hanesan formador tanba ne’e maka ami lori sira mai iha ne’e atu hetan formasaun para depois sertifika sira hodi prepara aan sai formador ne’ebe diak ba estudante sira.

UNPAZ iha fakuldade neen (6) ho Programa de Estudu 24 ne’ebe ami sei foti reprezentante husi programa estudu hirak ne’e ida-idak mai tuir sira nia area konsentrasaun ho esperansa katak  depois de formasaun ida ne’e dosente sira preparadu ona sai formador ne’ebe diak atu hanorin estudante sira hodi garante kualidade rekursu humanus.

Entretantu Reprejentante Diretor INDIMO Amandio Belo hateten formasaun ida ohin liga liu ho INDIMO katak formasaun hotu-hotu ho nivel I to’o IV ne’ebe maka ita hakarak garante nia kualidade, dokumentu ba formasaun ne’ebe ita halo bazeia ba nesesidade ne’ebe maka ita iha.

Nia haktuirtan iha pontu rua inportante ne’ebe presiza reve ba dosente sira maka kualifikasaun tekniku husi dosente ne’e rasik katak nia hanorin siensia ida ne’e ninia background tenke mai husi area ne’e, iha parte seluk ita mos hare Pedagozia katak nia bele iha konyesementu teknika maibe nia laiha abilidade oinsa transfere ka halo formasaun ida ne’e mos priense kriteria hanesan dosente ida ba Instituisaun akreditadu ida

Formasaun ida ne’e hola parte atu UNPAZ bele garante kualidade diak liutan ba estudante sira ne’ebe partisipa iha kursu ne’ebe maka hetan akreditasaun husi ANAAA,

“ Hau hakarak enkoranza korpu dosente ne’ebe partisipa iha formasaun ne’e katak formasaun ba ita moris la termina wainhira ita hetan ona doutoramentu ka iha nivel ne’ebe ass hau hanoin maske formasaun balu ne’ebe ita seidauk partisipa ita partisipa ne’e motivasaun diak ida atu eleba diak liutan ita nia kapasidade hanesan dosente,” dehan Amandio.

Formasaun Pedagozia ne’e foka liu ba kurikulu ne’ebe dezenvolve konaba Training and Assessment ho Formador husi CFP tuir planu Technical Vocational Educational and Training (TVET) katak kualidade ensinu nian ida ne’ebe iha grau aas hanorin sira ne’ebe grau kiik ida ne’e maka CFP aplika.

Formasaun ne’e kompostu husi teoria halao durante fulan ida (1) no pratika durante fulan neen (6), iha pratika formadu sira hanorin iha sira nia universidade depois avaliador sira ba avalia antes kualifika sira tuir sira nia nivel.Formasaun dahuluk ne’e partisipa husi korpu dosente nain 32 ho lisaun prinsipal konaba oinsa Metodulojia hanorin ne’ebe diak .

Serimonia Abertura formasaun Pedagozia ne’e prezidi husi Segundu Komandante Jeral PNTL Komisariu Mateus Fernandes no partisipa husi Diretor Ajensia nasional Avaliasaun Akreditasaun Akademika (ANAAA), Diretora FDCH, Segundu Komandante CFP, Ofisiais Subalternu sira, Komandante TLPDP, Korpu Dosente UNPAZ no konvidadu sira. Media PNTL

Investigador VPU nain 30 Kompleta Kursu Kombate Violasaun no Abuzu Sexual

IMG_0331

Dili- Investigador Unidade Ema Vulneravel (VPU-sigla ingles) nain 30 kompleta ona kursu kombate krime violasaun no abuzu sexual ba menor ne’ebe maka halao durante semana rua hodi hadia diak liutan atendementu ba vitima.

Komandante Jeral PNTL Komisariu Faustinu da Costa hato’o parabens ba investigador VPU sira ne’ebe maka partisipa kursu ne’e ho susesu hodi nune’e liu husi lisaun ne’ebe maka imi aprende bele sai referensia ba ita boot sira nia asaun iha terrenu, Nia hato’o asuntu ne’e iha serimonia enseramentu iha CFP Komoro Dili, Sexta (18/09).

Komisariu ne’e haktuirtan Violasaun sexual no Abuzu ba menor akontese tanba dependensia ekonomia vitima ba suspetu, estilu moris (life style), no informasaun teknolojia tanba ne’e husu ba imi atu kontinua halo sensivilizasaun violensia bazeia ba jeneru no kontinua servisu makaas atu nune’e bele redus krime ne’e.

Iha okajiaun ne’e Komandante Servisu Investigasaun Kriminal Nasional (SIKN) Superintendente Xefe Jose Neto Mok hateten Kursu ne’e inportante tebes ba investigador sira hodi hasae sira nia kunyesementu no kapasidade membru sira nian konaba oinsa halo auto notisia, oinsa halo prosesu investigasaun nebe klean no seguru ba vitima sira nune’e prokurador ne’ebe maka atende kazu ne’e bele estuda prosesu hirak ne’e bele hetan desijaun ne’ebe maka justu no favorese ba vitima no suspetu.

Komandante ne’e husu ba sira depois de tuir tia kursu ida ne’e matenek no lisaun foun ne’ebe maka sira hetan fahe tutan ba sira nia kolega ne’ebe maka ladauk hetan oportunidade mai tuir kursu ida ne’e, imi bele sai fali instrutor ba maluk sira iha munisipiu tanba iha kada munisipiu iha Centru Formasaun ne’ebe maka halo husi parseru TLPDP, entaun fatin iha ona oinsa kapasita ita nia ema hodi hatutan matenek ne’ebe sira hetan.

IMG_0411

Iha okajiaun ne’e Komandante TLPDP Superintendent Darren Booy hato’o parabens ba partisipante hirak ne’ebe maka kompleta ona kursu ne’e durante ita boot sira kursu hasoru dezafiu balu maibe fiar katak liu husi kursu ne’e bele aumenta no habelar liutan ita boot sira nia kunyesementu.

Nia haktuirtan asaltu sexual no abuzu ba menor ne’e hahalok ida ne’ebe labele tolera no hein katak Ofisial VPU sira maka ema ikus atu responde ba kazu hirak ne’e, husu ba ita boot sira ne’ebe maka iha kunyesementu atu halo investigasaun atu bele konyese didiak kazu ne’e hodi lori prosesu to’o Tribunal hodi foti desijaun ne’ebe justu.

Kursu kombate krime violasaun no abuzu sexual ba menor ne’e hahu iha loron 07- 18 fulan Setembru, durante kursu Investigador VPU sira aprende konaba dezenvolvimentu abilidade konaba atendmentu ba vitima, lejislasaun, foti deklarasaun, jestaun ba lokal du krime, meius de inkeritu, entrevista suspetu, mandadu de buska no preparasaun arkivu kazu.

Kursu investigador VPU faze daruak  sei kontinua iha loron 9 fulan Novembru, faze datoluk no dahaat sei halao iha tinan 2021.

Serimonia Enseramentu kursu no entrega sertifikadu ne’e partisipa husi Komandante CFP Superintendente Xefe Arquimino Ramos, Segundu Komandante CFP Superintendente Boavida Ribero, Instrutor kursu Leesa Alexander no partisipante kursu. Media PNTL