Prontu atu fó apoiu ba PNTL

IMG_2698Dili– Membru PNTL na’in 5 (lima) ne’ebe hetan bolsu estudu husi Ministériu Edukasaun iha tinan 2010 hodi ba estudu kona-ba Siensia Kriminolojia iha Nasaun Filipina remata ona sira nia estudu no prontu atu apoiu ba Instituisaun Polisia Nasional Timor Leste. Membru PNTL na’in 5 ne’e estuda iha Universidade Angles University Foundation Philippines durante tinan 4 ho balun nia laran, no siensia ne’ebe sira aprende iha pontu importante 2 mak investigasaun kriminal no kriminalistik. “Siensia ne’ebe ami aprende iha pontu importante 2 mak investigasaun kriminal sei haree ba kazu droga, krime organizadu no investigasaun, no kriminalistik iha área 5 mak hanesan área forensic ballistic, firing examination, posting document, finger print examination, no polygraph examination (Timor Leste seidauk iha),” afirma Ajente Prinsipal Gastao Maria da Piedade ba Jornalista sira iha Aeroportu Internasional Nicolau Lobato, Kinta feira (14/05/2015), hafoin fila husi Filipina. IMG_2736-2 Gastão Piedade akresenta katak, polisia iha nasaun hotu, sira iha ona laboratóriu investigasaun kriminal  nian, Timor Leste sei iha prosesu nia laran. Tamba ne’e hein katak bele harii tan  laboratoriu investigasaun kriminal ne’e, tamba dala barak prosesu balun ne’ebe to’o iha Tribunal dala ruma pendente, tamba ita la konsege prova evidensia iha Tribunal liu husi sientífiku, ida ne’e mak difikuldade ne’ebe kontinua infrenta.Bolseiru Piedade afirma, iha ezaminasaun ba prosesu kazu ida, presija prepara iha parte 2, mak prosesu mekanikal mak ema ne’ebe estuda iha área kímika nian, sira nee mak prepara kímika  para oinsa bele halo testu, no segundu mak prosesu kimikal mak sira ne’ebe estudu kona-ba siensia kriminolojia nian hodi oinsa bele servisu hamutuk. Piedade hatutan prosesu juridiku kompara ho nasaun seluk, kuaze nia prosesu hanesan, nune’e presija aumenta deit fasilidade hodi bele ajuda efisiensia no efikasia servisu polisia nian iha kontekstu prepara prosesu kriminal nian. Iha parte seluk, Segundu Komandante Jerál Komisáriu Faustino da Costa hateten, membru na’in 5 ne’ebe remata ona sira nia estudu iha Filipina, Komando sei halo kolokasaun ba área ne’ebe tuir sira nia kapasidade ne’ebe sira hetan ona. “Kona-ba Laboratoriu kriminal nian seidauk iha, PNTL iha mak Laboratoriu Forénsiku ne’ebe durante ne’e uza, no iha fasilidade naton hodi bele hala’o servisu, maibe presija harii fali Edifisiu foun ida ba Laboratoriu Forensiku ne’e atu nune’e bele tau hotu fasilidade hirak ne’e,” afirma Komisariu Faustino. Média PNTL.

Hafoin tinan 5,dezenvolvimentu UPM hatudu signifikativu

Dili– Unidade Polisia Maritima (UMP), Polisia Nasional Timor Leste desde harii iha tinan 2001 to’o 2010, sempre hasoru problema hanesan edifísiu, fasilidade, rekursu umanu, no formasaun ba iha área espesializada, maibe iha tinan 2010, Komando Jerál nomeia Superintendente Lino Saldanha hodi sai Komandante ba UPM, durante tinan 5 nia laran, unidade Maritima dezenvolve ho signifikativu. “Husi tinan 2001 to’o 2010 unidade ida ne’e hasoru difikuldade boot hanesan laiha kondisoens, laiha edifisiu ketak, kapasitasaun ba membru sira, no fasilidade, preokupasaun ida ne’e hanesan fator importante ne’ebe iha tempu ne’eba membru hasoru, unidade ne’e hasoru no instituisaun PNTL hasoru, maibe iha tinan 2010 bainhira Komando Jerál nomeia ha’u, agora ita boot sira bele haree katak unidade ida ne’e iha duni ona mudansa hanesan kuartel UPM, membru sira tuir formasaun, iha fasilidade maibe ró 10 mak agora aat ona, tamba ne’e husu ba Komandante Jeral atu bele haree ba kestaun ne’e,” afirma Komandante UPM, Superintendente Lino Saldanha iha nia diskursu ba komemorasaun aniversáriu UPM nian ba dala XIV iha Kuartel UPM, Lecidere-Dili, loron Domingu (10/05/2015).IMG_2357 Superintendente Lino hatutan, iha ninia prinsípiu hakarak atu hadi’a, no tinan 5 ona Lino komanda iha unidade ne’e no hadi’a ona, tamba ne’e husu ba Komandante Jerál hodi bele muda fali ba fatin seluk atu bele hadi’a, karik nafatin deit iha UPM, sei la dezenvolve nia-an. Komandante UPM hato’o mos servisu UPM ne’ebe durante ne’e hala’o mak hanesan, navegasaun (kontrola ró ne’ebe la’o iha tasi laran, katak presija iha mapamentu, presija rute ne’ebe klaru), salvamentu marítima (komunidade ne’ebe uja tasi ho ro, UPM tenke prontu ho kapasidade ne’ebe naton hodi salvamentu maritima ba komunidade tomak ne’ebe uja tasi), search and rescue (karik iha asidente ruma oinsa atu bele salva), protesaun ba ambiente tasi (oinsa bele proteje tasi ne’e diak bele uja ba jerasaun tuir mai), no ikus liu mak frakeja no ameasas ba ita nia tasi (atu haree ba atividade ilegal ne’ebe tama sai liu husi tasi). Atu kontrola tasi ho di’ak, presija aumenta rekursu umanus no kapasitasaun atu nune’e UPM bele prontu nafatin hodi kontrola tasi, afirma Lino Saldanha. Iha fatin hanesan, Komandante Jerál PNTL, Komisáriu Julio da Costa Hornai iha nia diskursu hateten, orgullu ho kompetensia ne’ebe Unidade Polisia Marítima hatudu ona, hodi halo vijilánsia no fiskalijasaun ba tasi espesial liu ba kombate kontra droga, peska ilegal, trafiku umanu, terorizmu no asaun ilegal sira. “Ohin imi halo tinan 14, kompara ho ita ema karik imi iha idade joven, hatene ona ida ne’ebe sala no loos, tamba ne’e to’o ona tempu atu hatudu profesionalizmu, fou-foun harii unidade ida ne’e iha fatin kiik ida iha Kuartel Jeral, komesa ona loke an ho situasaun ida ne’ebe komplikadu, maibe iha 2010 bainhira nomeia Superintendente Lino Saldanha, fo fiar ba nia hodi lidera unidade ida ne’e, to’o ohin loron iha dezenvolvimentu ne’ebe signifikante tebes, dala ida tan ha’u lori komando jeral nia naran hato’o parabens ba Komandante UPM ne’ebe servisu maka’as hodi lori unidade ida ne’e ba oin,” afirma Komisariu Julio Hornay. Partisipa iha serimonia aniversariu ne’e mak Embaxador Korea, komandante Unidade, seksaun, Departamentu husi Komando Jerál, Diretor Pescas husi Ministeriu Agrikultura no Peskas, Diretores sira husi ALfandega, Migrasaun, Karantina, no sira seluk ne’ebe durante ne’e sai parseiru ba UPM, membru UPM ho nia familia sira. Média PNTL.

Klínika PNTL lansa kampaña prevene dengue

    IMG_2112-2Dili–  Klinika Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) lansa kampaña hodi prevene moras dengue tamba moras ne’e perigu ba ema nia vida, tamba ne’e PNTL mos iha inisiativa ida atu oinsa bele prevene ba moras ne’e. Iha lansamentu ba kampaña ne’e, Segundu Komandante Jeral PNTL, Komisariu Faustino da Costa hateten, programa ne’e inisiativa husi Doutor Klinika PNTL rasik atu oinsa bele prevene ba moras refere. IMG_2066-2 “Programa ida ohin ita halo ne’e ideia ida hanoin ida husi Doutor Klinika PNTL nian, katak ita haree ba moras dengue, moras ida ne’ebe nia númeru aas, atu oinsa para Instituisaun PNTL atu prevene no bele redús ba númeru moras ne’e, komando sempre fo apoiu ba atividade saida deit mak PNTL hala’o ba interese komún,” afirma Komisáriu Faustino ba jornalista sira iha Kuartel Jerál PNTL, Caicoli-Dili, Sesta (08/05/2015). Iha parte seluk Xefe Klinika PNTL Inspetor Xefe Abilio de Araujo Gonçalves hateten oinsa atu halo prevensaun ba moras ne’e, parte Klinika PNTL prepara ona broxura atu bele fahe informasaun ba membru PNTL sira iha Munisipiu nomos iha Postu Administrativu hotu. “Ohin ne’e halo abertura no ba oin ami sei prodúz broxura ne’e hodi fahe ba kada Komandu PNTL iha Munisipiu nomos ba Postu Administrativu sira atu nune’e sira mos bele hatene oinsa bele prevene ba moras dengue ne’e,” Xefe Klinika ne’e hatutan, iha klinika PNTL rasik seidauk detekta pasiente ne’ebe hetan moras dengue, maibe akompaña liu husi média katak moras dengue mos númeru aas iha Timor Leste liu-liu iha sidade Dili, tamba ne’e PNTL mos iha ona klinika rasik atu oinsa bele prevene. IMG_2124Entertantu abertura ba lansamentu ne’e loke direita husi Segundu Komandante Jerál PNTL, Komisariu Faustino da Costa, ne’ebe akompaña husi Xefe Seksaun Jéneru PNTL, Superintendente Assistente Umbelina Soares, Xefe Klinika PNTL Inspetór Xefe Abilio de Araujo Goncalves, no partisipa iha atividade ne’e mak Xefe Departamentu, Seksaun no membru sira iha Kuartél Jerál. Média PNTL. 

PNTL partisipa Expo Kareira ba Juventude iha Aileu

20150428-IMG_0824Aileu– Instituisaun Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) partisipa iha Expozisaun Kareira ba Juventude liu-liu ba estudante Eskola Bázika no Sekundária iha Munisipiu AIleu durante loron haat (4) ne’ebe hahú husi loron 27-30 Abril 2015. Expozisaun ne’e nia objetivu atu bele dezimina informasaun ba estudante sira kona ba kareira nian, atu nune’e bainhira remata iha Eskola Sekundaria bele hatene ona foti desizaun hodi hili kareira ne’ebe sira hakarak hanesan kontinua eskola ka tuir formasaun profissional hodi bele kompete iha merkadu servisu. Iha serimonia abertura ne’e, Country Director Plan Timor Leste Terence M. hateten, eventu ida ne’e importante ba juventude sira atu bele hatene kona-ba oportunidade ba edukasaun, formasaun no servisu liu husi exhibitor sira ne’ebe hatudu iha expozisaun ne’e. IMG_0915 Iha parte seluk, Vitoria Mesquita do Rego nuudar reprezentante Administrador Munisipiu Aileu hateten, sira apresia tebes ba eventu ne’e, tamba liu husi expozisaun ne’e nuudar matadalan ida ba juventude sira atu hatene ba planu futuru nian kona ba saida mak estudante ida hili nia kareira bainhira remata iha ensinu sekundaria. “Ha’u nia mensajen ba estudante sira hotu katak tenke aproveita oportunidade ida ne’e atu bele buka informasaun atu rekolla no ida ne’ebe mak imi sira hakarak atu nune’e sira bele enkaxa ba sira nia-an, tamba futuru iha ema ida-idak nia liman rasik,” afirma Vitoria Mesquita. Entertantu tuir Segundu Komandante PNTL Munisipiu Aileu Superintendente Assistente Antonio do Rego Fernandes hateten atividade ne’e kapas tebes tamba husi entidade oi-oin bele fahe informasaun ba juventude sira liu-liu estudante sira atu nune’e bele dezenvolve sira nia-an hodi prepara-an ba merkadu servisu. Kona-ba PNTL nian ne’ebe mos partisipa iha expozisaun ne’e importante no kapas tebes tamba bele fahe informasaun ba juventude sira kona-ba atividade polisia nian, no karik sira iha interese hakarak atu sai polisia, sira bele iha ona koñesimentu kona-ba polisia nian ne’ebe sei responsabiliza ba seguransa interna nian, afirma Superintendente Asst. Antonio do Rego. Expozisaun ne’e loke ofisialmente husi Country Director Plan Timor Leste, Reprezentante SEPFOPE, Diretór Edukasaun Munisipiu Aileu, no expo ne’e hetan partisipasaun másimu husi partisipante sira, liu-liu estudante sira ne’ebe kompostu husi eskola ensinu báziku primeiru no terseiru siklu, no sekundaria ne’ebe akompaña husi mestre/a sira husi kada eskola.   Eventu ne’e organiza husi Plan Timor Leste no koopera ho Governu liu husi SEPFOPE no Ministériu Edukasaun, no suporta husi Uniaun Europeia no AusAid. Entertantu, atividade expozisaun ne’e hala’o iha Aileu Villa, Remexio, Lequidoe no Laulara ne’ebe ho nia partisipante husi estudante sira. Exhibitor ne’ebe partisipa iha atividade expozisaun ne’e mak husi Instituisaun Estadu hanesan PNTL, F-FDTL, Universidade no Instituisaun akadémiku hanesan UNTL, DIT, IOB no EIROS, Instituisaun Governu hanesan Centro Nacional de Emprego e Formação Profissional (CNEFP), Instituto de Apoio ao Dezenvolvimento Empresarial (IADE), Associação Nacional de Jovens Empreendedor Universitário de Timor Leste (ANJEU-TL), Youth Empowerment Sustainable Development in Timor Leste husi PLAN Timor Leste, nomos sentru formasaun professional no vokasional hanesan Sentru Formasaun SENAE Becora, Sentru Treinamentu Vokasional Juventude (STVJ) Camea no Comoro, Sentru Formasaun Tibar no Dom Bosco Comoro, Kompaña Timor Telecom, inklui instituisaun, sentru formasaun no ONG lokal husi Munisipiu Aileu rasik hanesan Bombeiros, Projetu Montanha, Rural Youth Action, DATBA, no Hakbiit Komunidade Rural (HCR). Média PNTL.

CVTL oferese treinamentu primeiru sokoru ba funsionáriu Mekánika PNTL

20150424-IMG_5889Dili– Cruz Vermelha Timor Leste (CVTL) oferese treinamentu primeiru sokoru baziku ba funsionariu sivil ne’ebe servisu iha seksaun lojístika parte mekánika PNTL durante loron 3 ne’ebe hahú husi loron 21-23 Abril 2015, iha Edifísiu CVTL Bidau Sta. Ana, Dili. Objetivu husi treinamentu primeiru sokoru ne’e atu bele hasa’e koñesimentu funsionáriu mekánika sira atu bele proteje sira nia-an bainhira hetan kanek ruma iha isin lolon nomos bele ajuda ema seluk. “Treinamentu primeiru sokoru ne’e importante ba sira liu-liu ba mekanika sira tamba dala ruma sira tenke liga aki, sobu karreta, dala ruma aki ben kona sira nia liman, isin, matan no dala ruma liman sira kanek, bubu, ida ne’e importante ba sira,” afirma First Aid Training Manager CVTL Mariano de Jesus Pereira ba média PNTL iha Edifísiu CVTL, loron Kinta (23/04/2015). Mariano de Jesus Pereira hatutan, iha parte seluk treinamentu primeiru sokoru ne’e importante mos ba membru PNTL hotu tamba sira sempre halo patrullamentu, no sira mak ema primeiru ne’ebe hasoru vitima sira ne’ebe hasoru problema, hetan asidente trafiku, no seluk  tan, tamba ne’e sira tenke iha koñesimentu ba ida ne’e, molok lori vitima ba ospitál. Treinamentu ne’e fó ba funsionariu sivil ne’ebe servisu iha mekánika PNTL hamutuk nain 7 ne’ebe fahe ba grupu 2 (rua), primeiru grupu tuir hala’o tiha ona iha fulan Marsu tinan ida ne’e, no segundu grupu mak hala’o iha fulan Abril. Iha fatin hanesan, partisipante Mariano Soares nuudar funsionariu sivil mekanika PNTL hateten, nia sente kontente hodi partisipa iha treinamentu ne’e, tamba treinamentu primeiru sokoru ne’e foin primeira vez nia hetan husi CVTL, no liu husi treinamentu ne’e bele ajuda sira iha servisu fatin bainhira hetan kanek ruma, no sira mos bele ona hodi proteje-an nomos bele ajuda ema seluk no familia. Média PNTL.

PNTL-UNTL asina MoU kapasita área Linguístika

20150421-IMG_5382 Dili– atu hasa’e kapasidade ba membru Polisia Nasional Timor Leste iha área lingua nian hanesan Lian Tetum, Portugés no Inglés, PNTL asina akordu ka MoU (Memorandum of Understanding) ho Univesridade Nasional Timor Lorosa’e (UNTL) atu fo kapasitasaun ba membru PNTL sira liu-liu ba kadetes foun ne’ebe agora dadaun tuir formasaun iha Akademia Polisia-Dili. Asina akordu ne’e bazeia ba pedidu husi PNTL ba UNTL atu fo formasaun kona-ba lian 3 ba membru PNTL sira, tamba durante ne’e, PNTL gasta orsamentu boot ba formadores sira husi Portugal hodi hanorin lian portuges ba membru PNTL sira, tamba ne’e PNTL kria ekipa ida hodi halo negosiasaun ho UNTL, no ikus mai iha duni rezultadu. Akordu ne’e asina direitamente husi Komandante Jerál PNTL, Komisáriu Júlio da Costa Hornay, no Magnífiku Reitor UNTL, Prof. Dr. Aurélio Cristovão Guterres iha Centro Formasaun Polisia, Comoro-Dili, loron Tersa, (21/04/2015). “UNTL prontu atu fo formasaun ba membru PNTL sira, akordu ida ne’e espesifikamente atu oinsa atu fo formasaun ba área lingua nian hanesan Tetum, Portugés no Inglés, no akordu ne’e laiha limitasaun depende ba nesesidade PNTL nian,” informa Reitor UNTL Aurélio Guterres. Iha fatin hanesan Komandante Jerál PNTL, Komisariu Júlio da Costa Hornay hateten, hahú husi asina akordu ba oin, Dosente sira husi UNTL mak sei fó formasaun kona-ba lingua nian ba kadetes foun sira. “Akordu ohin halo ne’e kona-ba area linguistika nian, tamba tinan 2 liu ba primeiru kursu no segundu kursu ita halo kontratu ho professor husi Portugal, no gasta orsamentu ne’ebe boot, tamba ne’e ami hanoin fila fali atu utiliza ita nia Timor oan sira, ho nune’e ami kria ekipa ida hodi ba koalia ho UNTL atu sira bele mai fo formasaun ba ita nia kadetes foun sira, no UNTL mos konkorda atu fo apoiu PNTL, ho nune’e ba oin professor ba materia 3, Tetum, Portugés no Inglés sei mai husi UNTL,” afirma Eis Komandante Centro Formasaun ba Polisia ne’e. Iha parte seluk, Komandante em Exercicio Centro Formasaun ba Polisia, Superintendente Assistente Emilio dos Santos hateten, formasaun ne’e primeiru sei fob a kadetes foun sira, hafoin ida ne’e sei halo planu hodi bele fo formasaun mos ba Sarjento, sub Alterno no ofisiais superior sira, depende ba planu no iha vontade atu tuir. Superintendente Asst. Emilio husu ba kadetes foun sira ne’ebe tuir formasaun ne’e, atu iha vontade diak hodi tuir kursu ne’e tamba lingua sai hanesan meius komunikasaun ne’ebe importante tebes iha servisu fatin no iha ne’ebe deit. Média PNTL.

MI-MNEC briefing Seguransa Nasional ba Embaxadores

untitled-5173Dili– Ministru Interior Dr. Longuinhos Monteiro no Vice Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) Roberto Soares hala’o enkontru kona-ba General Diplomatic Security breafing ho reprezentante embaxadores iha Timor Leste, Ajensia Internasional, parseiru Diplomatikus, nomos sira ne’ebe toma konta ba kestaun seguransa iha Timor Leste, ho nia objetivu atu atualiza ba sira kona-ba prosesu situasaun seguransa iha ita nia rai laran. “Ita hotu hatene katak iha inisiu tinan ida ne’e, ema balun hahú hanoin katak ita nia seguransa ne’e sei lakonsege normalize fila fali hanesan uluk, tamba ne’e liu husi breafing ida ne’e ita atualiza ba sira katak em jeral ita nia situasaun politika no seguransa lao diak teb-tebes, ita lao tuir hanesan mos Nasaun Demokratiku, Nasaun ne’ebe ke iha ninia soberania propriu, Nasaun  ne’ebe ke halao ninia asaun ou desijaun ruma bazeia ba normas, lei no regulamentu ne’ebe tuir ita nia konstituisaun rasik,” afirma Vice Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) Roberto Soares ba jornalista sira iha Kuartel Jerál PNTL, Caicoli-Dili, Segunda (20/04/2015). Pontu jeral ne’ebe hato’o ba parseiru sira hotu, embaxadores, korpu diplomatikus, ajensia internasional sira mak kona ba situasaun seguransa ne’ebe Operasaun “HANITA” hala’o iha ponta Leste nian iha ligasaun ba atividade ne’ebe Grupu Mauk Moruk hala’o. Iha enkontru ne’e Ministru Interior Dr. Longuinhos Monteiro atualiza ba parseiru sira katak, durante loron 30 nia laran (21 Marsu-21 Abril), Komandu Operasaun Konjunta halo aproximasaun iha âmbintu de responde ba rezolusaun ne’ebe estabelese kona-ba kestaun seguransa ninian, la’o diak teb-tebes, ita halo ho atuasaun ne’ebe iha ninia tátika no implementasaun rasik, no informa mos katak iha operasaun ne’e elementus sira ne’ebe involve iha operasaun ne’e hetan kooperasaun diak ho komunidade sira ne’ebe iha ligasaun ho Grupu Mauk Moruk ninian, sira kolabora diak teb-tebes no konsege aprezenta ou lori sira ba iha Tribunal atu responde ba aktus ne’ebe sira halo iha ligasaun ba situasaun seguransa ita nian. Ministru Interior Longuinhos aprezenta katak, iha desijaun para atu bele kontinua hala’o operasaun ne’e iha ambitu de atu asegura liu tan situasaun seguransa no estabilidade em jerál. Vice Ministru Roberto Soares akresenta kaak, liu husi enkontru ne’e mos parte Governu informa ba reprezentante parseiru sira hotu katak bainhira sira nia sidadaun sira atu halo movimentasaun iha ita nia rain kona ba atividade saida deit mak sira atu halo iha Timor Leste, sira hotu iha obrigasaun atu informa ba ita liu husi parte Imigrasaun no tenke kumpri ba ita nia lei ne’ebe vigora iha ita nia rain ho nia objetivu atu asegura liu tan kooperasaun diak ente ita nia Governu ho parseiru diplomatikus sira ho ajensia sira ne’ebe servsu iha ita nia rain. Entertantu, parseiru, ajensia internasional no embaxadores sira hotu ne’ebe partisipa iha sorumutu ne’e apresia teb-tebes ba inisiativa ne’ebe Governu hala’o, sira ida-idak sei informa ba sira nia sidadaun sira no ba sira nia nasaun, bainhira sira atu mai iha ita nia rain, sira mos tenke kumpri lei no regulamentu ne’ebe ejiste iha ita nia rain, ho ida ne’e deit mak ita bele estabelese kooperasaun ne’ebe diak liu, sira mos sei buka atu halo servisu hodi mellora no parseria diak liu tan ho Timor Leste. Partisipa iha enkontru ne’e mak Ministru Interior Dr. Longuinhos Monteiro, Vice Ministru Negosiu Estranjeiru no Koperasaun Roberto Soares, Komandante Jeral PNTL Komisariu Julio da Costa Hornay, Korpus Diplomatikus Internasional, reprezentante Embaxadores, reprezentante Ajensia Internasional. Média PNTL.      

PSIK informa planu servisu ba PNTL

IMG_0567Dili-Polisia Sientifika Investigasaun Kriminal (PSIK) halo esplikasaun kona ba planu servisu ne’ebe atu hala’o, hafoin Diretor Nasional ho nia funsionariu investigadores no espesializada sira simu tomada de posse husi Ministru Justiça V Governu Konstitusional Dionisio Babo Soares, no Ministru Defeza no Seguransa Kay Rala Xanana Gusmão iha fulan Janeiru foin lalais ne’e. Estadu no Governu hari’i tan PSIK iha Timor Leste ho nia objetivu atu haree liu ba krime ne’ebe organizadu, modernizadu, no kompleksu liu. PSIK hanesan Instituisaun Superior ba Investigasaun Kriminal, ne’ebe ho nia misaun mak atu apoiu administrasaun justisa, orgaun justisa, hodi bele haree ba dezafiu sosio- ekonomiku ne’ebe ita nia Nasaun hasoru, maibe krime simples sira seluk hanesan violensia domestika, asaltu integridade fijika simples, ne’e PNTL mak sei halo investigasaun. PSIK foin harii iha fulan 2 kotuk ba, konsidera katak foin hahu husi zero hanesan funsionamentu lei organika, funsionariu, regulamentu, planu estratejiku, formasaun, fasilidade, orsamentu no seluk tan. Ho nune’e, atu hala’o nia servisu ho di’ak no susesu la’os PSIK deit maibe presija hetan kontribuisaun husi PNTL, no entidade hotu atu bele koopera no fo informasaun ba PSIK atu bele identifika problema ka krime ne’e organizadu ka graves. Tamba ne’e iha loron Kinta, (16/04/2015) PSIK hala’o enkontru ho PNTL atu bele informa ninia planu servisu ne’ebe atu hala’o nomos oinsa atu halo kooperasaun ho PNTL iha implementasaun servisu iha terreinu. Enkontru ne’e dirije direta husi Komandante Jeral PNTL, Komisariu Julio da Cosa Hornay ne’ebe bazeia ba pedidu husi Diretor Nasional PSIK nian. Iha enkontru ne’e, Komandante Jeral PNTL komisariu Julio da Costa Hornay hateten, objetivu husi enkontru ida ne’e mak atu fahe informasaun kona ba servisu PSIK nian no oinsa atu koopera ho PNTL bazeia ba lei orgaika no.15 loron 14 Maiu 2015 ne’ebe aprova husi Ministru Defesa no Seguransa no Ministru Justica V Governu Konstitusional. “iha  enkontru ida ne’e mos sei asina protokolu servisu entre PSIK ho PNTL kona ba oinsa atu koopera ba malu, maibe ha’u hakarak hatete katak asina protokolu ne’e ita seidauk bele hala’o ohin, tamba ita sei fo oportunidade ba PSIK atu hato’o sira nia servisu ka planu ne’ebe atu hala’o, atu oinsa ita bele koopera ba malu,” informa Komisariu Julio Hornay. Importante liu mak ita hotu-hotu liu-liu komandante Munisipiu sira, ne’ebe servisu PSIK ninia sei liga dala barak ho komandante sira iha Munisipiu atu oinsa atu destaka rekursu umanus ba Munisipiu sira, atu oinsa komandante sira sei fo apoiu ba sira nia servisu. Afirma eis Komandante Sentru Formasaun ba Polisia ne’e. Komisariu Julio Hornay hateten, Diretor Nasional PSIK aleinde nia halo nia funsaun hanesan Diretor Nasioal PSIK, nia mos hanesan ofisial superior PNTL nian ne’ebe sei efetivu hela. Partisipa iha ekontru ne’e mak Komandante Jeral no Segundu Komandante Jeral PNTL, ofisiais Superior PNTL, komandante Munisipiu 13, Diretor Nasional PSIK Hermenegildo Goncalves da Cruz, ho nia Xefe Departamentu Asesoria Judisiariu. Media PNTL.                              

PSIK informa planu servisu ba PNTL

Dili-Polisia Sientifika Investigasaun Kriminal (PSIK) halo esplikasaun kona ba planu servisu ne’ebe atu hala’o, hafoin Diretor Nasional ho nia funsionariu investigadores no espesializada sira simu tomada de posse husi Ministru Justiça V Governu Konstitusional Dionisio Babo Soares, no Ministru Defeza no Seguransa Kay Rala Xanana Gusmão iha fulan Janeiru foin lalais ne’e. Estadu no Governu hari’i tan PSIK iha Timor Leste ho nia objetivu atu haree liu ba krime ne’ebe organizadu, modernizadu, no kompleksu liu. PSIK hanesan Instituisaun Superior ba Investigasaun Kriminal, ne’ebe ho nia misaun mak atu apoiu administrasaun justisa, orgaun justisa, hodi bele haree ba dezafiu sosio- ekonomiku ne’ebe ita nia Nasaun hasoru, maibe krime simples sira seluk hanesan violensia domestika, asaltu integridade fijika simples, ne’e PNTL mak sei halo investigasaun. PSIK foin harii iha fulan 2 kotuk ba, konsidera katak foin hahu husi zero hanesan funsionamentu lei organika, funsionariu, regulamentu, planu estratejiku, formasaun, fasilidade, orsamentu no seluk tan. Ho nune’e, atu hala’o nia servisu ho di’ak no susesu la’os PSIK deit maibe presija hetan kontribuisaun husi PNTL, no entidade hotu atu bele koopera no fo informasaun ba PSIK atu bele identifika problema ka krime ne’e organizadu ka graves. Tamba ne’e iha loron Kinta, (16/04/2015) PSIK hala’o enkontru ho PNTL atu bele informa ninia planu servisu ne’ebe atu hala’o nomos oinsa atu halo kooperasaun ho PNTL iha implementasaun servisu iha terreinu. Enkontru ne’e dirije direta husi Komandante Jeral PNTL, Komisariu Julio da Cosa Hornay ne’ebe bazeia ba pedidu husi Diretor Nasional PSIK nian. Iha enkontru ne’e, Komandante Jeral PNTL komisariu Julio da Costa Hornay hateten, objetivu husi enkontru ida ne’e mak atu fahe informasaun kona ba servisu PSIK nian no oinsa atu koopera ho PNTL bazeia ba lei orgaika no.15 loron 14 Maiu 2015 ne’ebe aprova husi Ministru Defesa no Seguransa no Ministru Justica V Governu Konstitusional. “iha  enkontru ida ne’e mos sei asina protokolu servisu entre PSIK ho PNTL kona ba oinsa atu koopera ba malu, maibe ha’u hakarak hatete katak asina protokolu ne’e ita seidauk bele hala’o ohin, tamba ita sei fo oportunidade ba PSIK atu hato’o sira nia servisu ka planu ne’ebe atu hala’o, atu oinsa ita bele koopera ba malu,” informa Komisariu Julio Hornay. Importante liu mak ita hotu-hotu liu-liu komandante Munisipiu sira, ne’ebe servisu PSIK ninia sei liga dala barak ho komandante sira iha Munisipiu atu oinsa atu destaka rekursu umanus ba Munisipiu sira, atu oinsa komandante sira sei fo apoiu ba sira nia servisu. Afirma eis Komandante Sentru Formasaun ba Polisia ne’e. Komisariu Julio Hornay hateten, Diretor Nasional PSIK aleinde nia halo nia funsaun hanesan Diretor Nasioal PSIK, nia mos hanesan ofisial superior PNTL nian ne’ebe sei efetivu hela. Partisipa iha ekontru ne’e mak Komandante Jeral no Segundu Komandante Jeral PNTL, ofisiais Superior PNTL, komandante Munisipiu 13, Diretor Nasional PSIK Hermenegildo Goncalves da Cruz, ho nia Xefe Departamentu Asesoria Judisiariu. Media PNTL.                              

PNTL prontu bainhira TL sai membru ASEAN

IMG_4201Dili– Instituisaun Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) tenke prontu hodi asegura seguransa internal bainhira Timor Leste (TL) adere ba ASEAN (Association of South East Asian Nation) iha futuru. Informa Ministru Interior Dr. Longuinhos Monteiro ba jornalista sira hafoin hala’o enkontru ho Delegasaun husi Sekretariadu ASEAN no Komandante Jerál PNTL Komisáriu Júlio da Costa Hornay ho Segundu Komandante Jerál Komisáriu Faustino da Costa iha Kuartel Jerál PNTL Caicoli-DIli, loron Kuarta, (15/04/2015). Ministru Interior Longuinhos hatutan, objetivu husi enkontru ho delegasaun husi sekretariadu ASEAN ne’e atu halo avaliasaun performance ba komponente Estadu ninian ba ninia servisu, preparasaun kona ba Timor Leste nia adezaun ba ASEAN. Tuir delegasaun sira nia observasaun ne’ebe hala’o iha munisipiu sira rigorozu tebes atu haree, avalia no rekomenda ba sekretariadu ASEAN katak Timor Leste  ninia konjuntura jestaun administrasaun, politika, sosial ekonomia, seguransa, no kultura prienxe kriteriu la lae atu adere ba ASEAN. “Ha’u hanoin sira ohin hetan informasaun di’ak husi ministeriu Interior nian nomos PNTL nian, sira admira tamba durante ne’e sira laiha informasaun kona ba Timor Leste nian, ida ne’e la’os Timor Leste mak sala maibe embaxadas sira mak dala ruma la fo informasaun ba sira, maibe sira kontente ho informasaun ne’ebe ita partilla, ha’u espera katak ba servisu poilsia nian ita la preokupa, katak kriteria ASEAN nian ita prenxe rekijitu sira ne’e hotu, klaru katak instituisaun iha ne’ebe deit presija dezenvolve  bazeia ba sirkunstansia situasaun ne’ebe dezenvolve, maibe ita prepara ita nia membru sira hodi hala’o servisu, responsavel ne’ebe tutela ita prienxe rekijitu hotu,” afirma Dr. Longuinhos. Bainhira hatan kona ba PNTL prontu ka lae bainhira Timor Leste sai membru ASEAN, Eis Komandante Jerál PNTL ne’e afirma katak, “PNTL tenke pronto, tamba ita prontu ona joga iha area CPLP nian, tamba sá mak ita tauk joga iha ASEAN, la problema, kooperasaun PNTL ita dezenvolve desde uluk ne’e nia objetivu mak ida ne’e mai, no ita iha partilla ho amigo sira iha nasaun seluk, laos ita mesak deit, hau hanoin la problema, instituisaun ida ne’e dezenvolve ninia ema para atu assume responsabilidade iha future.” Entertantu delegasaun husi Sekretariadu ASEAN mak hanesan Jonathan Chen hanesan Associate Research Fellow, Dr. Termsak Chalermpala Nupap, ISEAS, Researcher, Associate Prof. Leonardo C. Sebastian RSIS, ISEAS hanesan Cluster Head, no akompaña husi Diretora Ministeriu Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEk), Dirce Carolina Soares, Ministru Interior ho nia diretores sira, Komandante Jerál no Segundu Komandante Jerál, no ofisias superior PNTL. Média PNTL.    

PNTL iha ona Laboratóriu teste Ran

Dili- Komandante Jeral PNTL Interinu Komisariu Afonso de Jesus ofisialmente inagura ka loke Laboratóriu Saude Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) iha Kuartel Jeral PNTL Caicoli-Dili, Segunda (16/03/2015). Laboratóriu Saude PNTL sei halo analiza ba ran kona ba moras hanesan Tuberkuloze (TBC), HIV/SIDA, no moras seluk tan. Iha abertura ba funsionamentu laboratoriu ne’e, Komandante Jeral PNTL Interinu Komisariu Afonso de Jesus husu ba Xefe Seksaun Saude ho nia membru sira atu jere laboratoriu ne’e ho di’ak, no tenke halo planu hodi halo chek-up ba membru PNTL sira hotu tamba saude diak mak bele hala’o servisu. “Ha’u hakarak husu ba ita boot sira ne’ebe servisu iha Klinika ita nian ne’e atu halo planu ho diak hodi kada fulan halo check-up ba membru PNTL sira hotu, liu-liu polisia tranzitu tamba lor-loron sira ba hamriik iha Estrada, simu polusaun viaturas nian tamba ne’e presija halo check-up ba sira, nomos kada trimestre ba halo check-up ba membru polisia sira iha distritu” afirma Komisariu Afonso. Entertantu, Xefe Klinika PNTL Inspetor Xefe Abilio de Araujo Goncalves hateten, iha Klinika PNTL iha ona Doutor na’in 6 (neen), espesialista Laboratoriu na’in 1 (ida), no enfermeiru/a na’in 28 (ruanulu resin ualu), ida ne’e númeru ne’ebe naton ona atu bele fo atendimentu ba membru polisia sira, maibe fasilidade mak sei menus. Entertantu, fasilidade no mákina iha Laboratóriu ne’e hetan bensaun husi Amo Kapelaun PNTL, Padre Nelinho Soares, no partisipa husi Komandante Unidade, Departamentu, Seksaun no membru Klinika PNTL husi Komando Jerál. Média PNTL.