UNFPA entrega material eletrónika ba Klínika PNTL

Dili- United Nations Fund for Population Activities (UNFPA) iha Timor Leste entrega material eletrónika hanesan Laptop ida, projector ida, no dokumentu balun ba Klínika Polísia Nasionál Timor Leste (PNTL) hodi suporta ba planu servisu Klínika PNTL nian relasiona ba programa Saude Seksual no Reprodutiva.

Ekipamentu eletrónika ne’e intrega direitamente husi Reprezentante UNFPA John M. Pile ba Komandante Jerál PNTL, Komisáriu Julio da Costa Hornay iha Kuartél Jerál PNTL, Caicoli-Dili, loron Kuarta (15/07/2015).

“Ekipamentu ne’ebe ami entrega ba PNTL atu suporta sira nia planu no implementasaun programa saude seksual no reprodutiva. Hodi UNFPA Timor Leste nia naran, ha’u hakarak rekoñese no manifesta hodi kontinua suporta ba PNTL, mai ita kontinua servisu hamutuk kona-ba kestaun kritikal ida ne’e,” afirma John M. Pile, Reprezentante UNFPA iha Timor Leste.

Reprezentante UNFPA John M. Pile hatutan, planu UNFPA ba tinan ida ne’e no tinan oin mak sei kontinua suporta ba PNTL iha área 4 mak hanesan hasa’e PNTL nia sistema relatoriu no monitorizasaun no avaliasaun, reforsa PNTL nia sistema implementasaun edukasaun, hasa’e kapasidade pesoál saúde PNTL nian, no reforsa kapasidade PNTL iha Jestaun programa nian.

Entertantu iha fatin hanesan, Komandante Jerál PNTL, Komisáriu Julio da Costa Hornay agradese ba apoiu ne’ebe UNFPA fó ba PNTL liu-liu ba Klínika PNTL atu hala’o nia servisu hodi halo sosializasaun kona-ba prevensaun ba HIV/SIDA nian.

“Ne’e ekimpamentu atu fo apoiu ba unidade saude nian atividade atu halo sosializaaun kona ba HIV nian ba PNTL rasik nomos ba komunidade sira oinsa atu halo prevensaun ba HIV ida ne’e,” afirma Komisáriu Julio Hornay.

Komandante Jerál PNTL hatutan, tuir informasaun ne’ebe iha katak iha Timor Leste mos iha ona moras HIV ida ne’e, no moras ne’e laharee ba se deit atu ema boot ka ki’ik, bainhira ita la kuidadu ita nia an mak moras ne’e sei kona ita, tamba ne’e oinsa atu halo prevensaun ba moras refere.

Hafoin serimonia entrega ne’e, Reprezentante UNFPA, hamutuk ho Komandante Jerál PNTL ne’ebe akompaña husi Xefe Seksaun Klínika PNTL ho partisipante sira hala’o vizita ba Laboratóriu no Klínika PNTL.

Partisipa iha serimonia ne’e mak Komandante Unidade, Departamentu, Seksaun, Xefe Seksaun Klínika PNTL ho nia enfermeiru no Doutor sira, ekipa UNFPA, no membru PNTL balun iha Kuarte Jerál PNTL. Média PNTL.

PNTL sei lidera rasik prosesu promosaun

Dili- Prosesu promosaun ba Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) ne’ebe lidera husi Primeira Dama Isabel Ferrreira nuudar Prezidente ba Komisaun Apoiu Tekniku Promosaun PNTL nian, ne’ebe hahu husi tinan 2012 no remata iha 30 Juñu 2015, prosesu ne’e intrega fali ba Komando Jerál PNTL atu lidera rasik ba prosesu tuir mai.

Entertantu bainhira remata servisu ne’e, Komando Jerál PNTL hala’o serimonia despedida ho Prezidente Ekipa Apoiu Tekniku ba Promosaun PNTL ho nia ekipa iha Kuartel Jerál PNTL, Caicoli-Dili, sesta (03/07/2015).

Iha serimonia ne’e, Primeira Dama Isabel Ferreira nuudar Prezidente ba Ekipa Promosaun ne’e hateten, servisu ne’ebe durante ne’e ekipa hala’o durante la’o diak tebes tamba iha kooperasaun di’ak husi PNTL, nomos agradese ba nia ekipa tomak ne’ebe durante ne’e hala’o servisu ba prosesu promosaun PNTL nian.

“Servisu ne’e liu husi planu IV Governu Konstitusional ne’ebe iha komprimisiu ida hakarak atu reforma setor seguransa liu-liu PNTL, mak fo fiar ba ami hodi halo esforsu tomak hodi hala’o servisu ne’e, no ami bele finaliza ho diak tamba iha kooperasaun husi Komando Jeral PNTL, desde lideransa Komisáriu Afonso de Jesus no Ministru Interior atual Dr. Longuinhos Monteiro, to’o mai agora Komisáriu Júlio Hornay,” afirma Prezidente Komisaun Apoiu Promosaun Isabel.

Primeira Dama hatutan, servisu apoiu tekniku promosaun PNTL ne’e ho nia objetivu seluk mak atu oinsa hametin Instituisaun PNTL sai hanesan Instituisaun ida ne’ebe forte, kredivel no professional, ida ne’e mak sai orgullu boot ida ba ita hotu hanesan Timor Oan nomos ba Estadu independente ida, PNTL iha nia funsaun importante iha nasaun ida ne’e, tamba estabilidade nasaun nian depende ba seguransa.

Oinsa bele hametin liu tan hierarkia komando nian, Primeira Dama husu ba membru PNTL tomak atu bele fiar malu no respeita malu, maske nia idade kiik no kolega maibe, haree tuir esperiensia bainhira fo ona konfiansa ba kargu ne’ebe nia asumi, ita tenke respeita, no nia ordem tenke kumpri, ho ida ne’e mak instituisaun ne’e sei metin liu tan no sei hamosu polisia ne’ebe kredivel no professional liu tan, no buat ne’ebe ita hotu mehi hodi moris iha situasaun ne’ebe seguru bele sai duni realidade.

No Prezidente komisaun ne’e husu deskulpa ba membru PNTL sira ne’ebe karik durante ne’ebe balun ladun simu ho prosesu ne’e, no tempu oin mai atu halo promosaun, ne’e PNL mak sei lidera rasik.

“Ohin ami entrega tomak prosesu ne’e ba ita boot sira, ita boot sira mak lidera rasik prosesu ne’e, importante mak fiar malu, rona malu no respeita malu, mak sei lahamosu problema ruma iha Instituisaun nia laran, no fiar katak prosesu ne’e sei la’o ho diak,” tenik Isabel Ferreira.

Iha fatin hanesan, Komandante Jeral PNTL Komisariu Julio da Costa Hornay agradese boot ba Prezidente Komisaun ho nia ekipa tomak ne’ebe  servisu maka’as, maske ekipa ne’e simu protesta barak husi membru PNTL balun ne’ebe ladun satisfas ho prosesu promosaun ne’e.

“Ami hotu rekonhese katak, komisaun ne’e nia servisu maka’as ho pasiensia boot hasoru prosesu ida ne’e, to’o mai konsege halo promosaun ba postu 12 ba membru PNTL nian, iha tinan 2012 halo promosaun extra ordinariu tan hodi kompleta nesesidade estrutura PNTL nian, ne’e situasaun ida ne’ebe difisil maibe komisaun ne’e halo servisu maka’as hodi bele hatudu rezultadu ne’ebe di’ak tebes,” afirma Komisáriu Júlio Hornay.

Komandante Jerál hatutan, ba oin prosesu ne’e PNTL mak sei lidera rasuk, maibe sei presija nafatin apoiu husi komisaun nian maske komisaun la ejiste ona, no PNTL iha esperansa katak prosesu ne’e sei la’o di’ak.

Entertantu iha serimonia agradesimentu ne’e, Komando Jeral mos entrega lembransa no sertifikadu ba Prezidente Komisaun ho nia ekipa tomak hanesan símbolu agradese no rekoñesimentu ba servisu ne’ebe durante ne’e komisaun hala’o. Média PNTL.

 

PNTL simu Cruz Joven no Illas Na’in Feto Peregrina

Dili– Komando Jerál Polísia Nasionál Timor Leste sente haksolok no agradese tebes bainhira simu Cruz Joven no Illas Na’in Feto Peregrina iha Kuartél Jerál PNTL, Caicoli-Dili, iha loron Sesta 26 Juñu 2015.

PNTL simu Cruz Joven no Illas Na’in Feto Peregrina husi Eskola Paulo VI molok ba vizita iha Sarani Katólika iha Manleuana-Dili.

Iha serimonia simu Cruz no Illas Na’in Feto Peregrina ne’e simu ho antusiazmu husi Komando Jerál PNTL hamutuk ho Komandante Unidade, Departamentu, Seksaun no membru no funsionáriu sira iha Kuartél Jerál nee’ebe akompaña ho Drum Band ka Moradór PNTL nian nomos ho hananu.

Entertantu iha vizita Cruz Joven no Illas Na’in Feto ne’e Komandante Jerál PNTL, Komisáriu Julio Hornay hateten “Ami agradese tebes tamba Cruz Joven no Illas Na’in Feto Peregrina bele mai vizita ami nia Kuartel Jerál PNTL, liu husi vizita ne’e ami husu ba Ita Boot atu haraik Bensaun mai ami, haraik saude di’ak mai ami, no ami nia membru PNTL tomak atu ami bele hala’o ami nia servisu ho di’ak hodi serví no proteje ba komunidade nomos ba Rai doben ida ne’e.”

Maske iha minutu 10 nia laran de’it, PNTL mos simu ho Pezia especial ne’ebe dirije husi lia na’in PNTL nian, nomos Komandante Jerál ho Segundu Komandante Jerál tara Tais ba Cruz Joven no Illas Na’in Feto Peregrina.

Hafoin vizita PNTL, Cruz Joven no Illas Na’in Feto kontinua ba vizita sarani sira iha Bairo Manleuna-Dili, ne’ebe akompaña husi estudante no sarani sira. Média PNTL.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Komandante Jerál hakbesik-an ba membru sira

IMG_5742

Komandante Jerál Polísia Nasionál Timor-Leste, Komisáriu Júlio da Costa Hornay, hakbesik an ba Komandu Munisípiu inklui eskuadra sira iha Munisipiu 13 (sanulu resin tolu) hodi haree servisu membru PNTL sira nian iha terreinu.

Atividade vizita ba membru sira ne’e hala’o relasiona ba programa 100 dias (loron atus ida) Komandante Jerál nian hafoin simu tomada de posse husi Primeiru Ministru Dr. Rui Maria de Araujo iha Aniversáriu Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) ba dala XV iha Akademia Polisia loron 27 Marsu 2015.

Liu husi vizita ne’e, Komandante Jerál Komisáriu Julio da Costa Hornay rona direta preokupasaun nomos haree direta kondisaun servisu membru sira nian iha baze.

“Hau mai iha ne’e atu haree ha’u nia membru sira iha terreinu                                                                                                                                                                                                                                                  liu-liu iha munisipiu nomos eskuadra sira, ha’u tenke hakbesik-an hodi hato’o mensajen komando nian ba sira, atu nune’e bainhira sira halo atuasaun ruma tenke tuir lei no ordem, labele hatudu atitude ne’ebe ladiak hodi hamosu preokupasaun husi komunidade sira,” informa Komisáriu Julio Hornay.

Komandante Jerál akrsenta katak, atitude ne’ebe membru PNTL sira hatudu iha terreinu, bainhira halo sala publiku la’os temi membru sé mak halo sala maibe temi em jeral Insituisaun PNTL nia naran, tamba ne’e husu ba membru sira hotu atu hatudu atitude ne’ebe mak diak, ho profesionalizmu.

Iha parte seluk, Komisáriu Julio Hornay husu ba membru PNTL sira, tenke servisu ho loialidade no disiplina no tenke kuidadu ba fasilidade ne’ebe mak Governu oferese mai PNTL hanesan karreta no motorizada inklui uma (kazerna), tamba governu laos tinan-tinan atu fo azudu nafatin maibe liu husi periodu.

Komandante Jerál rekoñese katak, membru PNTL sira iha eskuadra balun mak hala’o servisu ho la’o ain, tamba la iha transporte hanesan karreta no motorizada, maibe Komisariu fo korazen nafatin hodi fo motivasaun ba membru sira atu nune’e bele hala’o servisu ho fuan ho laran.

Iha Vizita ne’e, membru PNTL balun hato’o lamentasaun kona-ba fasilidade polisia nian ba Komandante Jerál, tamba durante ne’e iha eskuadra balun laiha fasilidade ne’ebe sufisiente hodi apoiu ba sira nia servisu iha baze.

Hatan ba kestaun ne’e, Komisariu Júlio Hornay fo korazen nafatin ba sira katak PNTL iha difikuldade barak maibe agora iha mudansa boot, kompara ho salariu inisiu PNTL hahu to’o agora, iha diferensia boot teb-tebes ba saláriu.

“Ha’u husu ba ita boot sira katak servisu ho fuan ho laran, labele hanoin katak iha limitasaun ba ida ne’e, maibe meius seluk mak bele halo, lian Indonezia katak, tiada rotan akar pun jadi,” Komisariu fo hanoin.

Entertantu, vizita Komandante Jerál ne’e hala’o hahú husi Munisípiu Dili, Lautem,Viqueque, Manufahi, Ainaro, Aileu, Baucau, Covalima.

Iha vizita ne’e, Komandante Jerál hala’o enkontru ho Komandante PNTL Munisipiu no eskuadra sira nomos veteranus balun hodi koalia kona-ba servisu polisia nian ho komunidade sira iha baze.

Eis Komandante Centru Formasaun ba Polisia ne’e husu ba Komandante Munisipiu no eskuadra sira atu derizi membru sira molok ba hala’o servisu iha terrenu atu nune’e membru sira labele hases husi ordem no fasil atu kontrola.

Iha parte seluk Júlio Hornay preokupa mos ho kazerna ne’ebe iha Munisipiu balun seidauk remata no laiha fasilidade, hanesan iha Postu Administrativu Natarbora Munisipiu Manatuto no Munisipiu Aileu, tamba ne’e husu ba Kompañia ne’ebe kaer obra ne’e atu finaliza lalais no halo kompletu fasilidade kazerna nian atu nune’e membru sira bele hela hodi hala’o servisu. Média PNTL.

 

Estasionamentu veíkulu ho liña “Indiana”

 

Relasiona ho engarrafamentu transporte ne’ebe sempre akontese iha sidade Díli, liu-liu iha Loja no Edifísu ne’ebe besik estrada públika, mak iha VI Governu Konstitusional husi Ministériu Obras Públika, Transporte no Komunikasaun (MOPTK) liu husi programa 100 dias (loron atus ida) Vice Ministru MOPTK nian, hatun despaixu ho Nú. 02/III/2015/GVMOPTC/MOPTC kona ba fiskalizasaun no Estasionamentu veíkulu ba Instituisaun Polísia Nasional Timor Leste (PNTL) liu-liu Departamentu Tránzitu Nasionál hodi ezekuta despaixu refere ba kondutor karreta sira ne’ebe uza Estrada públiku.

Iha despaixu ne’e, Vice Ministru OPTK fó autorizasaun ba Polisia Tránzitu atu fahe informasaun ba publiku liu-liu kondutor sira ne’ebe lori karreta Estadu, Privadu nomos transporte publiku atu kumpri despaixu ne’e, bainhira parkir karreta iha estrada ninin tenke ho aliñamentu (karreta nia oin ba loos, labele para hanesan uluk).

Relasiona ne’e, polisia tránzitu fahe ona informasaun ba publiku iha sidade Dili, liu-liu iha fatin hirak ne’ebe mak durante ne’e hamosu engarrafamentu bebeik.

“Kampaña estasionamentu ba veíkulu ne’e, ami hetan despaixu husi Vice OPTK atu fo avizu ba publiku liu-liu kondutor sira ne’ebe lori karreta atu bainhira para karreta iha Estrada ninin, tenke para loos, labele para hanesan uluk tamba taka dalan ba karreta ka veíkulu seluk hodi hamosu engarrafamentu,” afirma Xefe Dep. Tránzitu Nasionál Interinu, Inspt. Xefe Valente Soares da Silva.

Tuir Inspt. Xefe Valente nia haree durante ne’e, engarrafamentu akontese tamba seidauk iha regulamentu ida hodi regula veíkulu sira hodi para ho di’ak, maibe hafoin despaizu ne’e iha no fahe ona avizu ba publiku, agora bele iha ona mudansa maske kondutor barak mak seidauk rona informasaun ne’e.

Avizu ka informasaun ne’e, ekipa polisia tranzitu mak tun direita ba iha terreinu hodi fo informasaun ba kondutor sira bainhira parkir sala. Kampaña ne’e foin mak hala’o iha Dili deit tamba Díli nuudar sidade ida ne’ebe baibain hamosu engarrafamentu.

Karik utentes veíkulu liu-liu kareta ne’ebe mak para karreta latuir regra ne’ebe mak iha, polisia tranzitu sei fo auto infrasaun hodi fo sansaun ba kondutor ne’ebe lori karreta refere.

Iha parte seluk, ba fatin parkir karreta ne’ebe mak iha fatin balun seidauk iha, Governu sei haree hodi rezolve.

“Bazeia ba despaixu husi Vice Ministru Obras Públika, Transporte no Komunikasaun katak, ba utentes transporte públiku tomak atu halo estasionamentu ba veíkulu ho liña Indiana, ka aliñamentu ho loos liu-liu iha lojas no edifísiu sira nia oin ne’ebe besik estrada públika, karik la halo tuir mak sei hetan sansaun,” apela Xefe Dep. Tránzitu no Rodoviária Interinu, Insp. Xefe Valente Soares. Média PNTL.

 

 

 

 

Dignidade Umana mak Aas liu buat hotu

Dili- Liafuan ne’e hato’o husi Komandante Jerál PNTL, Komisáriu Júlio Hornay bainhira enserra ba Segundu Konferénsia Jéneru PNTL ne’ebe organiza husi Seksaun Jéneru PNTL no servisu hamutuk parseiru dezenvolvimentu TLPDP (Timor Leste Police Development Program) iha Centru Formasaun Polísia Comoro-Dili, loron Sesta (19/06/2015).

“Atu familia uma laran harmonia nomos susesu iha karreira, tenke tau aas diginidade no respeita malu, tamba karik la respeita malu no la fó importánsia ba ita nia dignidade, mak buat hotu ne’ebe ita hala’o iha familia nomos iha servisu sei laiha valor,” afirma Komisáriu Júlio Hornay.

No husu ba maluk feto sira, labele haree deit ba servisu maibe tenke haree mos ba familia, nune’e mos ba mane sira tenke fo apoiu mos ba feto ka ita nia feen sira nia kareira, tamba servisu atu lao di’ak no susesu, sempre hetan apoiu husi familia.

Iha parte seluk, Primeira Dama Isabel Ferreira husu ba polisia feto sira atu labele haree deit ba pozisaun no deviza, maibe haree mos ba familia uma laran, tamba familia mak sai xave importante ba susesu kareira nian.

Tamba tuir Primeira Dama nia haree, durante ne’e iha familia barak mak divorsiu no abandona oan sira, to’o ikus oan sira mak sai vitima tamba taka dalan ba labarik sira nia futuru.

Liga mos ba kazu violénsia domestika ne’ebe akontese bebeik, ida ne’e familia nia fé no respeita malu mak menus, bainhira familia ida-idak tau iha konsiensia katak familia importante, tenke respeita malu, fiar malu no hadomi malu. Média PNTL.

 

 

 

 

 

 

 

PNTL hala’o Konferénsia Jéneru ba daruak

Dli- Feto Polisia Nasional Timor Leste husi Munisipiu 13 hamutuk ho Komando Jeral hala’o Konferensia Jéneru ba daruak durante loron 3 hahú husi loron 17-19 Juñu 2015, iha Akademia Polisia Comoro- Dili.

Iha II konferensia ne’e ho nia objetivu atu haree liu ba progressu no dezafiun ne’ebe durante ne’e Feto PNTL sira hasoru iha terreinu, hafoin hala’o I konfrenesia ne’ebe hala’o ona iha fulan hirak liu ba.

Iha abertura ba konferensia loke ofisial husi II Komandante Jerál PNTL, Komisáriu Faustino da Costa no Diretora Jerál  Ministériu Interior hanesan mos Prezidente Grupu Traballu ba Jéneru Gulhermina Soares ne’ebe akompaña mos husi Espoza Embaxador Australia, Komandante TLPDP, no Komandante Interinu Centru Formasaun ba Polisia.

“Husu ba ita boot sira ne’ebe realiza tan II konferensia ne’e atu haree fila fali rezultadu implementasaun husi 10 Konferensia ne’ebe hala’o ona, fahe informasaun ba malu hodi halo avalaisaun atu nune’e bele dezenvolve liu tan servisu polisia nian iha terreinu,” informa Segundu Komandante Jerál PNTL Komisariu Faustino da Costa.

Iha fatin hanesan, reprezentante Ministru Interior Guilhermina Ribeiro hateten, nuudar Prezidente Grupu Traballu Jéneru nian husu ba feto PNTL sira atu haka’as-an hodi hala’o servisu nafatin liu-liu hakbesik-an ba komunidade iha área rural hodi dezimina informasaun kona ba violénsia doméstika nian, atu nune’e bele redúz númeru violénsia doméstika ne’ebe sempre akontese iha Timor Leste.

Tuir Komandante TLPDP, Detective Supt. Polisia Dave Allen hateten sira orgullu sai parseiru ho PNTL liu-liu Jéneru PNTL hodi bele dezenvolve liu tan programa planu asaun Jeneru PNTL nian ne’ebe hala’o ona.

Iha parte seluk, Sekretaria Estadu ba Feto Veneranda Lemos hateten, SEM sei halo diálogu ho Ministru Interior, no Komandante Jeral PNTL hodi koalia kona-ba atu fó formasaun ba feto PNTL sira iha área lideransa, língua, koalia iha públiku (public speaking), atu nune’e feto PNTL mos bele sai lideransa no bele foti desizaun.

Entertantu, iha enseramentu ba konferensia ne’e, Komandante Jerál PNTL, Komisáriu Júlio da Costa Hornay hateten, husu ba maluk feto PNTL sra atu kumpri nafatin misaun, no servisu ho sakrifisiu atu bele asegura paz no estabilidade iha rai laran, maske sei hasoru difikuldade barak liu-liu ba fasilidade maibe, preokupasaun hirak ne’e  sei rezolve neneik.

Tamba feto mos iha kapasidade hodi apoiu ba servisu, ho nune’e tenke aproveita oportunidade ne’ebe komandante ka Xefe sira fó ba ita boot sira, hodi bele hetan esperiénsia ruma bainhira tuur iha estrutura ruma, hatene ona ida-idak nia servisu. Média PNTL.

 

PR orgullu ho Mudansa PNTL

Dili- Prezidente Repúblika (PR) Taur Matan Ruak hala’o vizita ba Polísia Nasionál Timor Leste (PNTL) iha kuarta (10/06/2015) iha Kuartel Jerál PNTL, Caicoli-Dili relasiona ba programa vizita ne’ebe mak Prezidente hala’o iha Munisipiu 13 iklui suku sira iha territóriu tomak.
Iha vizita ne’e Prezidente Repúblika sente orgullu ho mudansa ne’ebe mak PNTL hatudu durante ne’e, hodi asegura paz no estabilidade iha rai laran.
“Ha’u kontente haree mudansa boot PNTL nian iha tinan 13 nia laran, liu-liu iha tinan 6 ikus ne’e iha mudansa nebe maka’as, ne’e la’os de’it relatoriu ne’ebe Komandante Jerál informa mai ha’u, maibe liu husi vizita ba suku sira ne’ebe durante ne’e ha’u ba, povu fó avaliasaun ne’ebe di’ak ba dezenvolvimentu PNTL nian, tamba ne’e ha’u enkoraja nafatin PNTL atu bele servisu maka’as liu tan, tamba Povu no Nasaun presija PNTL nia tulun,”informa Prezidente Repúblika Taur Matan Ruak.
Prezidente hatutan, kualker Estadu iha mundu, iha pontu importante 2 mak Estadu hakarak mak hametin paz no estabilidade iha rai laran, no prosperiedade (moris diak) ba povu.
Pontu 2 ne’e sagradu ne’ebe la’os PNTL de’it mak hala’o misaun ne’e, maibe ema hotu liu-liu Ministériu sira ne’ebe relevante tenke servisu hamutuk atu nune’e bele asegura seguransa iha ita nia rai laran hodi fó prosperiedade ba povu.
Se estabilidade no paz laiha mak dezenvolve mos sei laiha, tamba ne’e husu ba PNTL atu servisu di’ak liu tan no tenke preparadu, tamba dezenvolvimentu ba oin, dezafiu no problema mos aumenta.
Iha parte seluk, PR Taur husu ba PNTL atu hametin relasaun diak ho komunidade hodi oinsa PNTL promove polisiamentu komunitária, atu nune’e komunidade sira mos fó sira nia kontribuisaun ba paz no estabilidade.
Nune’e mos PNTL tenke hadi’a servisu polísia tránzitu nian atu bele redúz asidente tráfiku ne’ebe akontese bebeik iha Nasionál nomos iha Munisípiu sira, tamba dala barak asidente tráfiku ne’e sempre hatudu númeru aas, tamba ne’e Prezidente no Nasaun preokupa ba kestaun ne’e.
“Tránzitu sira servisu hamutuk ho joven no univesrsitariu sira, dehan ba sira katak ita nia vida ne’e importante, ne la fa’an no la sosa iha merkadu, tamba Estadu presija ema ne’ebe iha saude di’ak atu bele kontribui ba Estadu, kada fulan estatístika ne’ebe Komandante fó númeru asidente aas, kanek, mate, mate liu fali funu ida, liman ain tohar liu fali tiru malu, ida ne’e mak Prezidente preokupa,” akresenta Prezidente Repúblika. Média PNTL.

OPERASAUN HANITA vs GRUPOS ILEGAIS

Komando Operesaun Konjuto (KOK) existe dala ida tan tamba hare ba atentado Lalu-Lai, Baguia no Movimentos Grupos Ilegais (CRM-CPDRDTL) maka Estado Atraves Diretiva Politika liu husi Rezulusaun do Gov. No.11/2015 dia 9 de Março hodi autoriza Forsa Defeza no Polisia Nasional de Timor- Leste atu bele hala’o Opersaun Konjunto ho karakter militar hodi prevene no halakon grupos Ilegais no re-estbelese fila fali seguransa iha area teritorio Timor laran tomak liu-liu iha ponta leste. Grupo llegal ne’ebe existe no halo atendatu ka perturbasaun orden publiku maka hanesan[1]: Grupos Ilegais (CRM-CPDRDTL) ne’ebe exige liu husi Comunikasaun social hodi husu ba Presidente da Repúblika atu bele suspende Constituisaun RDTL hodi re-instituir Constituisaun de 1975. Nomos exitensia asosiasaun armada, militar, ka pramilitar ne’ebe la iha legitimidades husi Estado.

Haree husi aspeitu Juridico Tuir Constituisaun RDTL Artigo 43. N.o 3 proividu atu Labele iha Asosiasaun Armada, Militar ka para-militar no Organizasaun ne’ebe defende ideia ka dada ema ba Komportamento ho karakter rasista ka Xenófobu ka ne’ebe promove Terorizmo.[2] Signifika katak Kualker se deit maka tama iha asosiasaun armada, militar, ka paramilitar ne’ebe la iha legitimidade husi Estado ne’e krime kontra Estado, tamba refere rekezitus ne’ebe hakerek iha Codigo Penal Artigo 188 katak ema ne’ebe harí Organizasaun ka Asosiasaun, fo apoio, involve ka partisipa Organizasaun ilegal no xefia Organizasaun konsidera hanesan Krime[3].

Relasiona ho situasaun ne’ebe Akontese iha Baucau, iha dia 15 de Janeiro de 2015, Grupos CRM no CPRDTL halo Assalta ba membrus PNTL hodi hadau Pistola Glock 19 rua, Sunu Kareta PNTL nian ida, Hakanek PNTL nain rua iha Saelari-Laga. Grupos CRM no CPRDTL Kontinua halo Assalta ba Membrus PNTL no Presidente Parlamento Nasional. Akontesemento ne’e akontese iha dia 8 de Manço de 2015 ne’ebe resulta membrus PNTL nain hat kanek inklui eskoltu S.E. Presedente Parlamento Nasional, sunu sede Suku, no sunu Komunidade sira nia Kareta. Tan ne’e Orgaun Soberania Kondena atentado ne’e fo amiasas ba orgaun Soberania no Institusaun Estado nian.

Elimina ka deroga tiha Asosiasaun Armada, Militar ka para-militar no Organizasaun ne’ebe iligitimidade resista hodi fo Amiasas paz no estabilidades.Tamba ne’e Konseito ba Operasaun Konjuto nian maka; (1) Aplika forsa ne’ebe proporsional, Legalidade, Akuntabildade, no Nesesidade (2) Operesaun Psikologia, (3) Buska no Revista (4) no Elemina no Neutraliza Apoiantes hodi restora fila fali paz no estabilidade iha Timor laran tomak.[4]

 

Husu ba Autores sira, katak justisa maka dalan los hodi hetan verdade, volensia sei labele resolve Problema. Hakarak buka Verdade tenke kolabora ho Justisa, tamba ema hotu-hotu iha lei nia oin hanesan, Violensia laos solusaun ba Konflito no konsideira hanesan Krime. Husu ba Komunidades sira atu labele fo apoio grupos ilegais sira, tamba se deit maka fo apoio ba organizasaun ilegais, sira partisipa mos krime. Dalan diak ba ita hotu maka kopera ho autoridades Estado hodi garante liberdade, paz no estabilidade. PNTL no F-FDTL maka ita nia forsa ne’ebe Asegura no promove Estado Direito, Estado Demokratiku no Estado Soberania.

Tuir Matenek nain sira haktuir katak “Justisa so bele lao tuir nia dalan kuando ema hotu-hotu kumpri nia regras, ho ida ne’e justisa ne’ebe ema hotu buka sei sai justu”. Tamba ne’e dalan diak ba Grupos Ilegais sira maka tenke kolabora ho Justisa. Ezijensia Grupu MM sei la alkansa, tamba tuir normas iha Constituisaun Repúblika katak Orgaún ne’ebe iha púder atu halo revizaun ba Constituisaun maka Parlamento Nasional.[5] Nune’e mos Orgaún ne’ebe iha poder politika hodi dezolve Parlamento no Governo maka Presidente da Repúblika, tuir rekezitus ne’ebe iha normas legais Constituisaun nian katak Presidente bele dezolve Parlamento no Governo tamba iha krize Institusional grave, ka Parlamento la aprova Orsamentu Estado liu husi 60 dias.[6]

Governo nia demisaun akontese tenke tuir rekezitu sira ne’ebe iha konstituisaun haruka, katak Governo nia demisaun bele akontese wainhira iha Legislasaun foun ka Presidente Repúblika simu pedido husi Premeiro Ministro atu demite ka Premeiro Ministru mate ka hetan imposibilidade fisika permanente ka Guverno hetan Rejeitasaun ba nia programa ba dala rua tuir malu no/ka votu dekonfiansa la hetan aprovasaun[7]. Tamba ne’e defisil atu alkansa objetivo grupo CRN no CPD-RDTL. Diak liu mai kolabora ho justisa atu bele hetan verdade no lia loos.

Ekipa Jurídiku halo Revizaun ba Lei Orgánika PNTL

Dili– Ekipa Jurídiku Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) hamutuk nain 6 (neen) ne’ebe ho nia habilitasaun literária Direitu ka Lei halo revizaun ba Lei Organika PNTL, atu haree ba estrutura balun ne’ebe la responde ona ba operasional iha terreinu, no parte seluk servisu funsionalmente lao ona maibe estrutura seidauk iha seidauk tau iha Lei Organika PNTL.“Uluk PNTL submete ba Sekretariu Estadu Seguransa (SES), maibe bainhira iha mudansa politika husi Governu, agora dadaun PNTL submete fali ba Ministeriu Interior, tamba ne’e mak Komando Jeral PNTL liu husi Komandante Jeral halo despaixu ida hodi estabelese ekipa jurídiku atu halo revizaun ba Lei Organika PNTL nian,” afirma Xefe Ekipa Juridiku PNTL, Inspetor Virgilio Correia ba jornalista sira iha Kuartel Jerál PNTL, hafoin halo aprezentasaun ba revizaun Lei Organika PNTL ba dala rua iha loron Kuarta, (13/05/2015).

Inspetór Virgilio hatutan, parte estrutura no lei ne’ebe ekipa juridiku PNTL halo revizaun mak lei no estrutura balun ne’ebe la responde ona tuir situasaun real, nomos servisu funsionalmente lao ona maibe estrutura no lei seidauk tama iha Lei Organika hanesan Aprovizionamentu ne’ebe uluk iha SES nia okos maibe agora desentralizadu iha PNTL, Relasaun Publika PNTL, Klinika PNTL, no Teknolojia Informátika.

Iha fatin hanesan, Segundu Komandante Jerál PNTL, Komisáriu Faustino da Costa hateten ekipa juridiku PNTL halo Revizaun ba lei organika PNTL atu kompleta ba planu estratejiku PNTL nian 2014-2018 iha área lejislasaun nian, ne’ebe sei halo amandamentu ka iha mudansa ba lei organika refere.

Entertantu revizaun ba lei organika refere, ekipa juridiku PNTL halo aprezentasaun ba ofisiais PNTL sira, no iha ideia ka opiniaun balun ne’ebe Komadante sira sujere, ekipa juridiku sei hadi’a fila fali, no ikus liu sei konvida komandante husi 13 Munisipiu sira hotu, Komandante Unidade, Departamentu, Seksaun atu halo diskusaun ba revizaun lei organika refere, molok aprezenta ba Governu atu aprova. Média PNTL.